نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 23

از آیه شریفه استفاده می شود که تمسک به زوجیت کوافر نباید کرد چه حدوثاً و چه بقاءً و با وجود دلیل اجتهادی جای تمسک به استصحاب صحت و بقاء زوجیت نیست. پس اگر ما بخواهیم بین ابتداء و استدامه فرق بگذاریم و در استدامه قائل به جواز شویم باید ادله خاصه بیاوریم که مخصّص این آیه باشد و نمی توان به

استصحاب صحت تمسک کرد، استصحاب نمی تواند مخصّص دلیل اجتهادی باشد، چون اگر دلیل جواز استدامه فقط ادله حرمت ازدواج ابتدائاً می بود می توانستیم بگوییم حرمت حدوث، دلیل بر حرمت بقاء نیست پس می توان به استصحاب تمسک نمود ولی در اینجا آیه دلیل اجتهادی است که متعرض فرض بقاء و استدامه است، به بیانی که خواهد آمد. پس جای استصحاب نخواهد بود.

این مطلبی است که بدواً به ذهن می آید لکن اکنون باید ببینیم آیا این آیه دلالت بر حرمت نکاح حدوثاً و بقاءً دارد یا نه؟ آیا فقط متعرض فرض بقاء است یا هر دو؟ و یا می توان آن را فقط متعرض فرض حدوث دانست و فرض بقاء را علی رغم ظاهر بدوی آیه، خارج از مراد آن دانست؟

مفاد آیه لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ

درباره مفاد آیه لا تمسکوا بعصم الکوافر، قبلاً معنایی را اختیار کردیم که اکنون از آن معنا رفع ید می کنیم.

قبلاً آیه را این گونه معنا می کردیم که باء برای الصاق نیست تا باء را برداریم و معنا چنین باشد لا تمسکوا عصم الکوافر، یعنی امساک زوجیت (عصم) کوافر نکنید.

چون اصلاً چه در لغت و چه در آیات و روایات امساک بر سر اعراض و معانی در نمی آید بلکه بر سر جواهر و ذوات در می آید همچون «امسک زوجته» ولی بر سر زوجیت که اسم معنی است در نمی آید. لذا باء الصاق نمی باشد. بلکه برای سببیّت است چنانچه در آیه فامساک بمعروف او تسریح باحسان، بقره / 229، باء برای سببیّت است، یعنی به طریق معروف و به وسیله معروفی شما زن ها را نگه دارید و با آنها معاشرت به معروف داشته باشید و وسیله نگهداری شما وسیله متناسب و معروفی باشد و الّا اگر در اینجا باء را باء الصاق بدانیم معنی آیه درست به عکس خواهد شد یعنی از معروف برای زن ها امساک کنید و معروف را به آنها ندهید. در این آیه نیز عصمت می تواند چنین معنا شود: «زن های کافره را به وسیله ازدواج نگهداری

نکنید» که باء سببیّه معنا شده است. این معنایی است که ما سابقاً می گفتیم.

در بحث های سابق برای حرمت ازدواج با کتابیات به آیه عصم الکوافر استدلال شده بود بعضی از این استدلال جواب داده بودند به اینکه مراد از کوافر در این آیه غیر اهل کتاب است زیرا آیه ناظر به عالم بقاء و استدامه است و می فرماید: استدامهً امساک نکنید. و حال آنکه ازدواج با کتابیات استدامهً قطعاً و اجماعاً و روایهً جایز است بلا خلاف بین المسلمین و این مطلب قرینه می شود بر اینکه مراد از کوافر غیر اهل کتاب است، بلکه مراد مشرکات هستند که مسلمانان هم در صدر اسلام با مشرکین سروکار داشته اند این گونه آیه را تفسیر کرده بودند.

لکن ما در جواب از این مطلب می گفتیم: اگر متعلق امساک زوجیت باشد شما می توانستید بگویید که باید چیزی محقق به وجود باشد تا امساک و نگه داشتن بقاءً نسبت به آن معنا پیدا کند در حالی که متعلق امساک باید خود مرأه (اسم ذات) باشد و باء برای سببیّت نه الصاق. چون در روایات و همچنین در این آیه عصمت به معنای زوجیت است. در روایات تعبیر انقطع عصمته به معنای زال زوجیته آمده است چنانچه در روایت پایان این بحث از دعائم الاسلام می خوانیم: فلا عصمه بینهما یعنی زوجیتی بین آنها نیست. چون ازدواج تأثیر اساسی در جلوگیری از فحشاء و منکرات دارد لذا کنایه از آن شده است. بدین ترتیب تعبیر امسک زوجیّته غیر مأنوس و غلط خواهد بود و تعبیر صحیح امسک زوجته یا امرأته می باشد و لذا در آیه، باء نمی تواند برای الصاق باشد چون در این صورت متعلق امساک زوجیت خواهد شد که صحیح نیست بلکه باء برای سببیّت است یعنی به واسطه ازدواج کوافر را نگاه ندارید.