نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 236

2 - لزوم احتیاط با تمسک به استصحاب بقاء زوجیت و اشکال استاد بر این بیان

ممکن است تقریبی دیگر هم در این مسئله بشود که تمسک به استصحاب باشد به این بیان که هر کدام از این زن ها - بعد از آنکه بنا بر مبنای محقق رحمه الله و صاحب

جواهر رحمه الله نباشد زوجه معین باشند - می توانند نسبت به خود استصحاب بقاء نکاح بکنند، و در نتیجه بعد از وفات - بنا بر تفاصیل مقدم - باید عده وفات نیز نگه دارند، می گوییم این بیان هم دارای این اشکال است که زوجیت دارای احکام مختلفی است لذا هر زن وقتی استصحاب زوجیت خودش را می نماید باید استصحاب زوجیت زنان دیگر را نیز بنماید، زیرا زوجیت زنان دیگر برای این زن هم دارای اثر است، مثلاً در فرض این مسئله با وجود زنان دیگر، این زن گاهی سهم الارث کمتری می برد و گاهی اصلاً ارث نمی برد و چون نمی تواند همه استصحاب ها را - نسبت به خودش و نسبت به تمامی زن های دیگر - با هم جاری نماید زیرا این استصحاب ها با هم تعارض می کنند، لذا برای لزوم احتیاط نمی توان به این بیان هم تمسک نمود.

3 - لزوم احتیاط با تمسک به اصاله الاحتیاط در باب فروج و اشکال استاد بر این بیان

شاید بتوان به وسیله قول مشهور که در باب دماء، فروج و اموال، اصاله الاحتیاطی هستند، لزوم احتیاط را در این مسئله تصحیح نمود، ولی ما اصاله الاحتیاط را در این ابواب تمام نمی دانیم.

4 - بیانی از استاد برای لزوم احتیاط با تحفظ بر مبنای محقق رحمه الله و صاحب جواهر رحمه الله

اگر مبنای محقق و صاحب جواهر در معین ثبوتی بودن زوجه را قبول نمودیم می گوییم در اینجا علم اجمالی به نحو دیگر وجود دارد، چون همه باید عده نگه دارند، یقیناً، زیرا هر کدام از این زنان (البته اگر مدخوله باشند) مردد است بین اینکه همسر معین آن زوج بوده و او وفات نموده پس باید عده وفات نگه دارد یا اینکه همسر او نبوده و عقدش منفسخ شده است، پس باید عده طلاق نگه دارد، لذا بر هر کدام از آنها لازم است عده نگه دارند، آنگاه به مقتضای استصحاب باید اعتداد أکثر الأمرین را بنماید.

به بیان دیگر، هر کدام از این زن ها نمی داند مبدأ عده او، اسلام زوج بوده است (در صورتی که ثبوتاً او زوجه غیر مختاره و عده اش عده طلاق است) یا اینکه مبدأ عده او، وفات زوج بوده است (در صورتی که ثبوتاً او زوجه مختاره بوده است) پس استصحاب بقاء عده را (تا مضی أکثر الأمرین) در حق خود جاری می داند.

5 - بیانی از استاد برای لزوم اعتداد همگی با توجه به مبنای زوجیت لا بعین

اگر بنا بر نظریه ما به زوجیت لا بعین قائل شدیم می گوییم: ظاهراً مسلم و اتفاقی است که تمامی این زن ها نمی توانند بدون اعتداد، ازدواج جدیدی بنمایند، تخییر هم که خودشان چهار زن را از جمع خودشان به عنوان زوجه آن شخص اختیار کنند تا فقط آن چهار زن عده وفات نگه دارند) معنا ندارد و از طرفی وجوب اعتداد نیز به نحو واجب کفائی نیست که اگر بعضی، عده نگه داشتند وجوب آن از بقیه ساقط شود. پس نتیجه می گیریم که تمامی این زن ها باید عده نگه دارند، البته نه از باب احتیاط بلکه از این باب که حکم واقعی، اعتداد همگی این زن ها است.