نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 55

در حدائق که در نسخه او ظاهراً کلمه مجوسی نداشته، فرموده که این روایت دلیل بر خلاف قول شیخ نیست، زیرا ظاهراً مراد آن غیر اهل ذمه است، در حالی که با این فرض که کلمه مجوسی در حدیث نباشد، عطف مشرک به عن رجل عرفی نیست و حتی اشتباه است. و به علاوه، در نسخ مصحح و قطعی، کلمه مجوسی وجود دارد. پس این روایت را نمی توان با قول مرحوم شیخ طوسی رحمه الله توجیه کرد.

اگر بنا باشد کلام شیخ را از آن جهت که مخالف عامه است و روایات آن کثرت

هم دارد، بپذیریم، برخی فقهاء گفته اند که باید میان قبل و بعد از دخول فرق نگذاریم و بگوییم که این زن دائمی او است، ولی او شب ها حق بیتوته ندارد. ولی به نظر می رسد که اگر روایاتی را که مستند قول شیخ است اخذ کنیم، باید اسلام قبل از دخول را از اطلاق یا عموم روایات مزبور خارج کنیم، چون روایات خاص معتبر در مورد قبل از دخول وارد شده که دلالت بر آن دارد که در صورت اسلام زوجه عقد منفسخ می شود. از جمله این روایات، یکی روایت عبد الرحمن بن حجاج است:

«فی نصرانی تزوج نصرانیه فاسلمت قبل ان یدخل بها قال قد انقطعت عصمتها منه فلا مهر لها و لا عده علیها». همچنین حدیثی که در این جلسه خوانده شد و در مورد مجوسی بود و حکم به پرداخت نصف صداق قبل از دخول کرده بود (که البته ممکن است حمل بر استحباب شود)، این روایت نیز مربوط به قبل از دخول است.

به طور کلی در روایات مطلقه فرض اینکه قبل از دخول مراد باشد، محل شبهه است، چون این روایات میان مشرکین و غیر مشرکین تفصیل داده و در مورد مشرک عده را مطرح کرده است. شاید از اول هم روایت در مورد خصوص معتدات باشد.

اگر بر فرض ظهور فی الجمله ای در عام داشته باشد، باید از آن ظهور رفع ید شود.

پس می توان نتیجه گرفت که نسبت به موارد قبل از دخول، با اسلام زوجه عقد انفساخ می یابد، ولی نسبت به بعد از دخول ظهور این روایات وجود دارد و باید دید که چگونه می توان آن را با سایر روایات جمع کرد. ادامه بحث در جلسه آینده پی گیری می شود. ان شاء الله.

«* و السلام *»

1382/10/13 شنبه درس شمارۀ (595) کتاب النکاح/سال ششم

اشاره