کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 17 صفحه 57

صفحه 57

در مقابل روایات دسته اول، دسته ای دیگر از روایات است که مهم آنها روایت منصور بن حازم است، در این روایت آمده است که زن مرد مجوسی (که یکی از اصناف اهل ذمه است) اگر مسلمان شد (در صورت مدخوله بودن) باید عده نگه دارد. اگر مجوسی در مدت عده، مسلمان شد نکاح آنها باقی است ولی اگر عده تمام شد و مجوسی، مسلمان نگردید باید از هم جدا گردند.

از دسته اول روایات، بقاء نکاح و از روایت منصور در نظر گرفتن عده و عدم بقاء نکاح فهمیده می شود، وجه جمع این روایات چگونه است؟

ب) بیان جمع بین دو دسته از روایات

اشاره

وجوهی برای جمع ما بین روایت منصور و روایات دسته اول بیان شده است:

1 - جمع روایات توسط شیخ طوسی رحمه الله:

ایشان می فرماید: روایات دسته اول که دلالت بر بقاء نکاح می نمود ناظر به «من له ذمه» است که آن را حمل می نماییم بر کسی که به شرایط ذمه عمل می کند، ولی روایت منصور را - که در مورد مجوسی و مشرک به یک منوال حکم شده است - بر مجوسی ای حمل می کنیم که به شرایط ذمه عمل نمی نماید (1)(لذا تفاوت مجوسی و مشرک در این مسئله، تنها در این می شود که مجوسی شأنیت اهل ذمه شدن و برخورداری از نوعی احترام را دارد - در صورت عمل به شرایط ذمه - ولی مشرک این شأنیت را هم ندارد و اشتراکشان در عدم احترام است. البته به این خاطر که چون مجوسی به شرایط ذمه عمل ننموده لذا بالفعل از دائره اهل ذمه خارج شده است و احکام مترتب بر اهل ذمه را دارا نیست).

1- (1) - تهذیب: چاپ دار الکتب الاسلامیه، ج 7، ص 301، ح 16، استبصار، چاپ دار الکتب الاسلامیه، ج 2، ص 381، ذیل ح 662، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، چاپ دار الکتب العربی بیروت، ص 457 قال: فان اسلمت المرأه و لم یسلم الرجل و کان الرجل علی شرائط الذمه فانه یملک عقدها غیر انه لا یمکن من الدخول الیها لیلاً و لا من الخلوّ بها و لا من اخراجها من دار الهجره الی دار الحرب و ان لم یکن بشرائط الذمه، انتظر به عدّتها فان اسلم قبل انقضاء عدتها فانه یملک عقدها و ان اسلم بعد انقضاء العده، فلا سبیل له علیها.

2 - جمع اول روایات در روضه المتقین

مجلسی اول رحمه الله می فرماید: