نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 18 صفحه 133

ب) بحث رجالی پیرامون «قاسم بن محمد»

1) اتحاد قاسم بن محمد الاصفهانی با قاسم بن محمد القمی. و عدم اتحاد آن دو با «قاسم بن محمد الجوهری»

در اسانید حدیثی دو نفر به نام «قاسم بن محمد» وجود دارد که گاهی با یکدیگر اشتباه می شوند یکی از آنها «قاسم بن محمد الاصفهانی یا القمی» است و دیگری «قاسم بن محمد الجوهری».

صاحب جامع الرواه معتقد است که(1) اصفهانی «قمی» جوهری، هر سه یک نفر هستند. و لیکن به نظر ما تحقیق این است که اصفهانی و قمی دو اسم برای یک نفر است و لقب هر دو نیز «کاسولا» است. منتها شیخ طبرسی در رجال او را به عنوان اصفهانی ترجمه کرده است.(2) ولی نجاشی به عنوان قمی از او یاد کرده است.(3) و نکتۀ این اختلاف نیز این است که همانطوری که از کتب تاریخی مانند «تاریخ قم» و غیر آن استفاده می شود. قم از توابع اصفهان بوده است و بعدها از آن جدا شده است

«قاسم بن محمد» با قید «الجوهری» نیز طبق تحقیق متعدد نیست البته ما با استدلالی که مرحوم آقای خوئی برای نفی تعدد در «قاسم بن محمد الجوهری» ذکر کرده اند(4) موافق نیستیم ولی اصل ادعا که همانا عدم تعدد در «الجوهری» است را قبول داریم.

1- (1) جامع الرواه 21/2 «.. اقول الذی یظهر لنا ان یکون القاسم بن محمد الاصفهانی و القاسم بن محمد الجوهری و القاسم بن محمد القمی، متحداً لاشتراکهم فی الراوی و المروی عنه علی ما یظهر بادنی تأمل فی ترجمتهم و الله اعلم.
2- (2) رجال الشیخ الطوسی الرقم 6246: القاسم بن محمد الاصفهانی المعروف بکاسام، روی عنه احمد بن ابی عبد الله.
3- (3) رجال النجاشی الرقم 863 القاسم بن محمد القمی یعرف بکاسولا «لم یکن بالمرضی له کتاب نوادر، اخبرنا ابن نوح قال حدثنا الحسن بن حمزه قال حدثنا ابن بُطّه قال: حدثنا البرقی عن القاسم.
4- (4) معجم رجال الحدیث 48/14 الطبعه السابعه فی قم المقدسه.

دلیل صاحب جامع الرواه بر اتحاد قمی، اصفهانی و جوهری این است که این سه در راوی و مروی عنه مشترک می باشند ولی همانطوری که به نظر ما، جوهری، غیر از قمی و اصفهانی است و بزرگان درجۀ اول نیز این سه را متحد نمی دانستند علاوه بر اینکه در مورد جوهری آمده است که وی اصالتاً کوفی بوده و بعداً ساکن بغداد شده است.(1) در حالی که چنین مطلبی دربارۀ آن دو نفر دیگر نیامده است.