کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 104

صفحه 104

بله، در صورتی که مرد جاهل است و با فرض مالکیت و استحقاق زن به او اذن داده، این ادعای ایشان قابل قبول است و می توان حکم به ضمان کرد اما دو صورت دیگر وجود دارد. یکی اینکه مرد و لو جاهل است ولی رضایت مطلق داشته باشد، یعنی اگر فرضاً به او بگویند که این زن مالک نیست و استحقاق ندارد بازهم بگوید راضی هستم که در مال تصرف کند در این صورت دلیلی بر ضمان و عدم جواز تصرف وجود ندارد.

صورت دیگر اینکه خود مرد هم عالم باشد که این زن شوهر دارد و عمل را به عنوان زنا انجام بدهد، هر چند ظاهراً عقدی هم کرده اند و مبلغی قرار داده اند.

صاحب جواهر در این صورت هم حکم به ضمان کرده است و می فرماید اذن مرد مشروط به استحقاق زن است و چون مرد می داند که زن استحقاق ندارد، لذا قلباً اذن در تصرف نمی دهد. لذا اگر زن مال را تصرف کرد ضامن است. ولی این ادعای صاحب جواهر تمام نیست. البته واضح است که در فرض عالم بودن مرد، پول را به عنوان این که ملک شرعی زن است به او نمی دهد، اما با قطع نظر از صحت شرعی، هر دو طرف اعتبار ملکیت می کنند. مرد در مقابل اینکه او زنش شده، اعتبار ملکیت برایش می کند و زن نیز به لحاظ قراردادی که صورت گرفته خود را مالک و مستحق مال به حساب می آورد و این طور نیست که مرد در دلش بگوید اذن من مشروط به مالکیت توست و چون می دانم شرعاً مالک نیستی، لذا اذن در تصرف و اتلاف نمی دهم. بنابراین تصرف زن در مال اشکالی ندارد و اگر تلف کرد ضامن نیست، منتهی چون شارع معامله را امضا نکرده، عقد باطل است و هیچ کدام استحقاق ندارند.

در جلسه آتی وارد بحث لزوم تعیین اجل خواهیم شد. (1)«* و السلام *»

1- (1) - تذکرات اخلاقی استاد مد ظله به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان: چیزی که جای تأسف است این است که آن طور وضعی که ما طلبه ها قبلا داشتیم در دوره های سلف بود، الآن آن وضع از ما گرفته شده است. دو چیز در میان اهل علم قوی بود، یکی مسئولیت الهی را در درس خواندن در نظر می گرفتند که ما مسئول هستیم و مردم احتیاج دارند و باید حلال و حرام روشن شود، با کمال احتیاط و با جدیت کامل درس می خواندند، و دوم اینکه خود علم برای آنان مطلوب ذاتی بود. متأسفانه این معنا در ما ضعف پیدا کرده و باید این مسئولیت را حس کنیم و در غیر این صورت، آرام آرام فقه مضمحل می شود، ما اگر فقاهت صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری را با فقاهت امروز مقایسه کنیم می بینیم که فاصله بسیار زیاد است. مرحوم آقای سید محمد صادق لواسانی از پدرش مرحوم آقای سید أبو القاسم لواسانی نقل کرد که او از اعلام و شاگردان مرحوم آخوند و آن طبقه بوده، ایشان می گوید منزل یک آقایی رفتم، آقای سید محمد صادق اسم او را نمی دانست، آقایی بود که اولاد هم نداشت و عشق او به علمیات و به گربه ای که داشت بود، او راجع به جنبه علمی او می گفت، گفت او مریض بود و من به عیادت او رفتم، مرحوم آقای سید أبو القاسم می گفت رفتم و او گفت که شنیده ام مرحوم آقای ملا کاظم آخوند کفایه نوشته و من می دانم که امروز را به آخر نمی رسانم ولی دلم می خواست از مطالب ایشان بشنوم و بروم، یک مقداری می خواهم که شما بیان کنید، ایشان می گفت من یک مقداری بیان کردم و آن روز را به آخر نرساند. این حالت در میان فقهاء و علمای ما بوده است. حالا امیدوارم که حتی در میان اقلیتی از اهل علم هم باشد، این معنا حفظ شود تا در میان طلاب دیگر تأثیر بگذارد، آقایان در همین ماه رمضان که توفیقی برای ارشاد مردم است، منافات ندارد که در کنار این ارشادها، به جنبه علمی نیز بپردازند تا مطالب فراموش نشود، سابق تمام مجالس بحث علمی بود و جلسه ای پیدا نمی کردیم که بحث علمی نباشد، الآن هم باید این سنت سابقین احیاء شود و اگر یک جمعی این کار را بکنند در دیگران هم تأثیر می گذارد و حوزه به آن سمت حرکت خواهد کرد و این خلأ دوباره پر می شود. در این ماه عبادت و ماه اجر گرفتن از رب العالمین و حق تعالی، ان شاء الله که مشمول ادعیه آقایان باشم، در روایات هم هست که عبد الله بن ابی یعفور می گوید که من فقط برای مؤمنین دعا کردم، من هم دعاگوی آقایان هستم.

1383/8/30 شنبه درس شمارۀ (688) کتاب النکاح/سال هفتم

اشاره

بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

خلاصۀ درس این جلسه:

استاد مد ظله در این جلسه این مسئله را مطرح نموده که اگر در عقد انقطاع، اجل ذکر نشود آیا عقد باطل است یا به دائم تبدیل می شود؟ و با بررسی نظرات فقهاء و اقوال در مسئله با نقل عبارت نهایه و تنقیح ادامه بحث را به جلسه آتی واگذار می نمایند.