نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 137

5 - جمع مرحوم شیخ ما بین دو روایت قبلی و روایت محمد بن مسلم

طبق نظر ایشان در اینجا نیز مراد از شرط، غیر از معنایی است که از شرط در دو روایت قبلی اراده شده است. زیرا شروطی که در باب نکاح ذکر می شود مختلف بوده و به شرط میراث و عدم المیراث خلاصه نمی شود بلکه اجل نیز یکی از شروط آن به حساب می آید.

بنابراین، مراد از شرط در روایت محمد بن مسلم شرط الاجل بوده و با عدم اشتراط آن، عقد منقطع به عقد دائم منقلب می شود و طبعا زوجین از یکدیگر ارث خواهند برد.

با این معنا از یک سو تعارض بین روایت محمد بن مسلم با دو روایت قبلی مرتفع می گردد، از سوی دیگر مشکلی که از ناحیه ملتزم شدن به معنای میراث برای شرط به وجود می آید برطرف می گردد. زیرا چنانچه معنای شرط در این روایت شرط میراث باشد، مفاد عبارت «یتوارثان اذا لم یشترطا» چنین خواهد شد:

«اگر شرط میراث نکنند ارث می برند» و چنانچه برای آن قائل به مفهوم باشیم، مفهوم آن، عبارت است از: «اگر شرط میراث کنند ارث نمی برند!»

و این دو معنا برای مفاد و مفهوم، چیزی است که نمی توان به آن ملتزم گردید، مگر آنکه قائل شویم: عبارت روایت محمد بن مسلم مفهوم نداشته، و ذکر یتوارثان اذا لم یشترطا از باب ذکر فرد خفی بوده و مصادیق روشن صیغه های عقد انقطاعی را مواردی بدانیم که در آن شرط ارث می شود، که بر این اساس، مفاد این روایت چنین خواهد بود: زوجین از یکدیگر ارث می برند گرچه شرط ارث نکنند.

اما اگر شرط را همچنان که در جمع مرحوم شیخ آمده، به معنای اجل در نظر بگیریم، مرتکب این خلاف ظاهر و نادیده گرفتن مفهوم روایت نخواهیم شد، و این خود تأییدی برای جمع مرحوم شیخ خواهد بود، و روایت نیز در زمره سه روایت دیگری قرار می گیرد که دلیل کسانی است که عدم ذکر اجل را سبب انقلاب عقد انقطاعی به عقد دائم می دانند.

6 - تذکر نکته ای در مورد انقلاب عقد منقطع به عقد دائم

مجددا این نکته را یادآور می شویم: کسانی که قائل به انقلاب عقد انقطاعی به عقد دائم شده اند، نظر به مواردی دارند که ترک ذکر اجل، متعاقب اراده عقدی بوده است که زوجین متعارفا در باطن خود نیز اجل را اعتبار نکرده و به آن متعهد