نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 140

زیرا توسعه در این حد مانند تخصیص اکثر غیر عرفی است.

توجیه دیگر: در روایت مفضل بن عمر در مقام تعیین شرایط متعه می فرماید:

اجلا معلوما باجره معلومه و هی ساعه او یوم او یومان او شهر او شهران او سنه او مادون ذلک او اکثر...(1)

کلمه ساعه در آن ایام به قطعه من الزمان اطلاق می شده، لیکن این معنا در روایت مفضل نمی تواند به نحو مجمل مراد باشد. از این رو با توجه به سیاق عبارت که مثال ها از یوم به یومان و از شهر به شهران افزایش پیدا کرده و هر مثالی نسبت به مثال بعدی نصف آن است، ممکن است ایشان با استفاده از این معنا، مراد از ساعه

را نصف الیوم دانسته باشد.

البته این توجیهات ضعیف است و نمی توان آنها را به عنوان استدلال مد نظر قرار داد، در عین حال اهون از آن است که قائل شویم ابن حمزه در مقام بیان هیچ حدی برای اجل نبوده و صرفا مثالی را مطرح ساخته است.

3 - توضیحی درباره حد اکثر و حد اقل اجل

در مورد حد اکثر مقدار اجل، عده کثیری قائل شده اند که برای آن هیچ محدودیتی وجود ندارد به طوری که می توان مدت زمانی را به عنوان اجل قرار داد که عادتا زوجین تا پایان آن زمان باقی نمی مانند.

جواهر از مسالک و کشف اللثام نقل کرده است. پیش از آن دو نیز برخی به این معنا قائل بوده اند. بعضی از اطلاق کلامشان توهم می شود و برخی به آن تصریح کرده اند. کشف اللثام تعبیر عادتا را نیاورده و این بدان معناست که اگر مدتی قرار دهند که از طریقی - مثل آنکه بر خلاف عادت است، یا در اثر بعضی از ریاضت ها و یا به واسطه برخی ارتباطات - یقین دارند تا پایان آن زنده نمی مانند، بازهم بی اشکال است.