نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 142

در این جلسه، در ادامه بحث از عدم محدودیت اجل در متعه، وجوهی را برای مخالفت ابن حمزه از جهت قلت ذکر کرده و آنها را تضعیف می نماییم.

سپس فتوای بعضی اعلام - در جواز طولانی بودن زمان متعه حتی به حدی که انسان بداند تا آن وقت زنده نمی ماند - را نقل نموده و مناقشه صاحب جواهر را تأیید می کنیم که چنین عقدهایی سفهی، و متبادر از ادله غیر آن است.

و در ادامه، در مسئله مقدار زمان عقد، احتیاط مرحوم اصفهانی در عقد صغیره - مبنی بر اینکه باید اجل به مقداری باشد که به حسب نوع صلاحیت تمتع در آن وجود داشته باشد - را پذیرفته، و در پایان مسئله لزوم معین بودن اجل در مبدأ و منتهی را بررسی می کنیم.

***

الف) مختار ابن حمزه در اجل متعه

در عقد انقطاعی، مدت - از جهت قلت و کثرت - محدودیتی ندارد و در این مسئله روایات متعددی وارد شده و مخالفی دیده نمی شود مگر ابن حمزه در وسیله که اقل آن را از طلوع شمس تا زوال محدود کرده است.

بعضی (علامه) در توجیه نظر ایشان آن را حمل بر مثال نموده اند و لکن این

توجیه با عبارت وسیله(1) تناسبی ندارد. چون ایشان ابتدا می فرمایند: مهر حدی ندارد و بلافاصله درباره مقدار اجل می نویسند: از طلوع شمس تا زوال یا بیشتر، و حمل بر مثال نمودن این عبارت که بگوییم حتی یک لحظه هم کفایت می کند با چنین تعبیری نمی سازد.

بلی، از این جهت که صبح تا ظهر خصوصیتی ندارد و مقصود نصف روز است می توان گفت مثال است، به این معنا که این مقدار از زمان در سایر اوقات مثل ظهر تا غروب یا اول شب تا نیمه شب و... را می توانیم به عنوان حد اقل اجل در عقد قرار دهیم.

ب) وجوهی که ممکن است برای فتوای ابن حمزه ذکر شود