کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 164

صفحه 164

بحث درباره سند روایت بکار بن کردم:

اشاره

معمولا و شاید عموم علما روایت را ضعیف دانسته اند، ولی گفته اند که ضعف آن با عمل اصحاب منجبر است. صاحب جواهر می فرماید: این روایت سنداً اشکال دارد و انجباری هم برای ضعف آن نیست. و دلالتاً نیز احتمال دارد مراد روایت از تأخیر، تأخیر استمتاع باشد نه زوجیت.

ارزیابی:

اولاً: ممکن است علت این که ایشان ضعف روایت را منجبر نمی داند بر اساس برداشتی باشد که از کلمات فقهاء می کنند، زیرا ایشان از تعلیلات برخی از فقهاء مبنی بر عدم جواز ازدواج زن با دیگری و نیز حرمت ازدواج مرد با خواهر این زن در فاصله بین عقد و اجل، استظهار کرده که منظور مشهور فعلیت زوجیت و تأخیر استمتاع است. چرا که این تعلیل با تأخیر زوجیت تطبیق نمی کند. و بعید هم نمی دانند که همه علما این نظر را داشته باشند. البته به جز کسانی که ازدواج زن با

دیگری را جایز بدانند. که البته در این مورد هم می فرمایند چنین کسی را سراغ ندارم(1). پس شهرتی در کار نیست تا ضعف سند را جبران کند.

اشکال دیگر به انجبار:

ثانیاً: انجبار وقتی حاصل می شود که روایت ضعیف، مستند فتوای مشهور واقع شود. ولی صرف این که فتوای مشهور با مفاد یک روایت ضعیف مطابق باشد، استناد مشهور به روایت را ثابت نمی کند. چون موافق بودن اعم از استناد به آن روایت است. مسئله ما نحن فیه هم از همین قبیل است، و استناد مشهور به روایت ثابت نیست. چنان که ابن ادریس نیز انفصال اجل از عقد را جایز دانسته(2) در حالی که ایشان به خبر واحد صحیح هم عمل نمی کند (چه رسد به خبر مرسلی که اشکالات سندی دیگری هم داشته باشد). پس ایشان بر اساس قواعد فتوا داده است، همان طور که چند وجه اولی که صاحب جواهر نیز ذکر می کند مربوط به قواعد است. پس ما نمی توانیم استناد مشهور به روایت بکار را احراز کنیم و لذا ضعف سند از این طریق جبران نمی شود.