نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 165

این روایت را فقیه نیز به سند خودش ذکر کرده(3) که رجال آن، همه ثقاتند(4) ، و فقط محمد بن سنان در سند وجود دارد که به نظر ما او نیز ثقه است. خود بکار به

1- (1) - جواهر الکلام، ج 30، ص 179.
2- (2) - السرائر، مؤسسه النشر الاسلامی، 1411، قم، ج 2، ص 623.
3- (3) - من لا یحضره الفقیه، تحقیق، علی اکبر غفاری، مؤسسه النشر الاسلامی، 1404، قم، ج 3، ص 465، حدیث 4609.
4- (4) - این طریق عبارت است از: محمد بن الحسن، عن محمد بن الحسن الصفار، عن احمد بن محمد بن عیسی، عن محمد بن سنان، عن بکار بن کردم. رک: من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 526.

صورت مستقیم توثیق نشده، ولی می توان او را توثیق کرد. زیرا ابن ابی عمیر از او روایت کرده و روایت ابن ابی عمیر را نشانه وثاقت (عدل امامی) مروی عنه می دانیم.

اشکال: در بحث از اصحاب اجماع گفته ایم که اگر ابن ابی عمیر از کسی بدون آن که به دیگری عطف کرده باشد روایت نقل کند، علامت اعتبار اوست. ولی اگر در عرض آن راوی از شخص دیگری نیز روایت کند، دلیلی بر ثقه بودن هر دو نفر نداریم. و اگر ابن ابی عمیر و صفوان و بزنطی روایتی را نقل کنند که متواتر است و ثقه و غیر ثقه آن را نقل کرده اند، مقید نیستند که نامی از غیر ثقه نبرند. بنابراین در بین روایاتی که ایشان نقل کرده اند، افراد ضعیف هم یافت می شود. حال ممکن است در اینجا هم این اشکال پیش بیاید، چرا که تعبیر این است که «عن بکار بن کردم و غیر واحد»، بنابراین نمی توان ثقه بودن بکار را نتیجه گرفت.

جواب: در مواردی که می خواهند بگویند مطلب ثابت است و تردیدی در آن نیست، از چنین تعبیراتی استفاده می کنند، به این معنی که شیاع مورد اطمینانی در بین است. حال اگر بخواهند کسی را نام ببرند، مناسب نیست که از فرد ضعیفی اسم برده شود. بلکه ابتدا شخص قابل ملاحظه ای را ذکر می کنند و بقیه برای تأکید مطلب ذکر می شوند. در اینجا هم نام بردن از بکار به دلیل اعتمادی است که به او وجود دارد. به علاوه که ابن ابی عمیر روایت دیگری از بکار بدون ضمیمه، نقل کرده است(1) و چون ابن ابی عمیر به جز «بکار بن کردم» از کس دیگری روایت نکرده روشن می شود که «بکار» مطلق همان «بکار بن کردم» است. مؤید مطلب نیز این است که محمد بن عیسی عن یونس، نیز از بکار روایت دارد و یونس (ابن عبد الرحمن) از اصحاب اجماع است. احمد بن محمد هم که ظاهرا احمد بن محمد بن عیسی است از حسن بن علی از بکار بن کردم، روایت کرده است. مراد از

1- (1) - تهذیب الاحکام، ج 9، رقم 1205 و استبصار، ج 4، ص 667.

حسن بن علی یا حسن بن علی وشاء است که از اجلاء روات است و یا حسن بن علی بن فضال است که از اصحاب اجماع است. پس با جمع این نکات می توان اعتبار روایت بکار بن کردم را احراز کرد.