نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 167

1 - همه کسانی که حکم به جواز نکاح با غیر در این مدت کرده اند، تنها درباره اجل بحث کرده اند، پس تعیین اجل به این معناست که باید آخر آن معین باشد ولی بر اینکه مبدأ عقد است یا مطلق است دلالت نمی کند. 2 - و بلکه می توان عکس این مدعا را نتیجه گرفت و گفت: آخر اجل باید تعیین شود و از جهت مبدأ چون دلیل اطلاق دارد پس شامل هر دو صورت منفصل و متصل می شود و متصل بودن نیازمند بیان است. 3 - (بلکه ظواهر روایات که می گویند «ایاما معدوده» این است که باید مبدأ و منتهی معین باشند) ولی از تعیین اجل استفاده نمی شود که مبدأ اجل عقد است.

4 - و نیز ظواهر کلمات آقایانی که منفصل را جایز می دانند و از بحث اجل زوجیت شروع کرده اند این است که ضمیر به خود اجل زوجیت برگردد نه به اجل استمتاع. پس قرائنی که ایشان ذکر می کنند قرینه بر مختار ایشان نیست.

اشکال: شاید تفریعاتی که علما ذکر کرده اند و ازدواج زن با دیگری را ممنوع کرده اند، علامت این باشد که زوجیت بالفعل و استمتاع متأخر است.

جواب: اولاً: برخی قایل به جواز ازدواج شده اند، مثل شهید ثانی(1) و محقق کرکی(2) ، و ثانیاً: کسانی که جایز ندانسته اند شاید دلیلشان این باشد که از ادله چنین فهمیده می شود که اگر بر زنی عقدی شود که صحیح باشد، حتی اگر فعلیت آن هم متأخر باشد، نمی تواند معقوده کس دیگری شود. چنان که ابن ادریس می گوید اجماعی است که نمی شود بر یک زن دو عقد جاری کرد. در واقع ممکن است این علما در ادله ذات البعل و معقوده و جمع بین الاختین نوعی توسعه قائل شده باشند. و لذا با این قراین نمی توان گفت که علما ابتدا اجل زوجیت را گفته اند ولی وقتی به این مسئله رسیده اند مرجع ضمیر عوض شده است. و مراد استمتاع شده است. به هر حال اشکالاتی که صاحب جواهر کرده به نظر ما درست نیست.

اما اصل این که ایشان می گوید روشن نیست که ادله چنین اطلاقی داشته باشند، مطلب درستی است و چون این گونه امور خیلی خلاف ارتکاز است، مشکل است که به اطلاق قائل شویم.

«* و السلام *»

1383/9/16 دوشنبه درس شمارۀ (699) کتاب النکاح/سال هفتم

اشاره