نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 177

ثم ان قوله: «لم یکن علیها سبیل» لا دلاله فیه علی صحه العقد لجواز ان یکون نفی السبیل لفساده(1)

هذا حکم ما اذا عیّن الشهر و لو اطلقه فانه ینصرف الی المعجل فیکون متصلا بالعقد کما فی الاجل فی البیع و الإجاره و نحوهما و لأن العرف جار بذلک فان المتفاهم فی العاده هو ذلک و لأن اثر العقد یجب ان یترتب علیه حین وقوعه اذا لم یکن فیه ما یمنع ذلک و لأن قوله علیه السلام فی الروایه السابقه «و ان لم یکن سماه فلا سبیل له علیها» ان ارید به الاطلاق کان دلیلا علی ما ذکرناه إذ لو لا الحکم بالاتصال لوجب بقائه اذ لا أولویه لزمان علی آخر(2).

در ابتدای کلام، ایشان اجل مجهول را موجب بطلان عقد می داند لذا برای رفع اشکال از کلام شیخ رحمه الله می گوید کلام شیخ در نهایه صریح در صحت عقد بر اجل مجهول نیست، زیرا در مقابل معین، مطلق است نه مجهول، پس می توان گفت شیخ رحمه الله تصحیح این عقد را به اطلاق اجل نموده است. البته محقق کرکی ادامه می دهد که کلام شیخ رحمه الله مشعر به صحت عقد نیست، زیرا می تواند نفی سبیل مرد بر زن (در این فرض) به خاطر فساد عقد ناشی از جهالت اجل باشد. سپس وارد این

بحث می گردد که اگر اجل به صورت مطلق آورده شد منصرف به متصل و معجل می گردد و چهار دلیل برای آن ذکر می نماید (انصراف، متفاهم عرفی، اثر عقد از حین وقوع عقد مترتب می گردد مگر در صورت وجود مانع، روایت بکار بنا بر اراده اطلاق اجل)

در بین عبارات ایشان مطالبی عنوان شده که بعضی از آنها با هم منافات دارد.

ایشان در صدر عبارت فرمود که در روایت دلالتی بر صحت عقد نیست که نفی سبیل هم به خاطر فساد عقد می تواند باشد، ولی در ذیل، صحت را مسلم دانست.

آیا می توان این تنافی را رفع نمود؟

می گوییم با دقت در کلام ایشان به خصوص در عبارت ذیل می توان این تنافی را رفع نمود بدین گونه که ایشان قائل به سه نحوه تعیین اجل می باشد: