نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 19 صفحه 90

زوجیت نیز مباشرت کرده حکم به عدم استحقاق مهریه در حق او شده است. آن روایت این است: «السکونی عن أبی عبد الله علیه السلام قال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: أیما امرأه حره زوجت نفسها عبدا بغیر اذن موالیه فقد أباحت فرجها و لا صداق لها» اطلاق روایت شامل صورتی که زن عالم به مسئله بوده می شود و با اینکه زنا بوده است امام علیه السلام حتی به عنوان زوجیت نیز فرموده اند مهریه برای او ثابت نیست.

قلت: روایت فوق مخصوص فرضی است که زوج و زوجه هر دو می دانستند که عقد باطل است و مباشرت آنها زنا محسوب می شود. بنابراین در این مورد ما ملتزم به عدم وجود مهر می شویم، ولی در محل بحث فرض مسئله در روایت حفص این است که زوج جاهل به این بوده که عقد باطل است و زنش همسر دیگری دارد. لذا بین دو فرض فرق است.

و الحاصل: تمامی این حرف ها بنابراین است که بپذیریم فرضی که زن عالم به بطلان عقد است، فرد ظاهر روایت حفص است و اخراج آن از تحت روایت ممکن نباشد.

2 - عدم پذیرش اطلاق در روایت حفص و امکان تقیید آن

به نظر ما واقع مطلب این است که در روایت حفص، فرض اینکه زن عالم به بطلان بوده و در حقیقت از ناحیه او زنا محسوب می شده است آن چنان فرد ظاهری برای روایت نیست تا اینکه اخراج آن از تحت مدلول روایت اخراج فرد ظاهر باشد.

بنابراین ما با اخذ به ظاهر روایاتی که می گوید زانیه مهر ندارد می کنیم و می گوییم به واسطه این روایات حکم می کنیم که در فرض علم زن به بطلان عقد، وی مستحق مهر نیست و از تحت روایت حفص بالتخصیص خارج است. و دیگر نیازی به آن حرف های گذشته برای تصحیح ثبوت مهریه برای زن عالمه نداریم.

مطلب دیگری که در ذیل روایت حفص قابل بررسی است این است: همان طوری که می دانید قاعده کلیه در موردی که عقد باطل باشد ثبوت مهر المثل یا مهر

المسمی علی اختلاف است، لکن روایت حفص در مورد خصوص فرضی که بطلان عقد از ناحیه شوهر دار بودن زن است وارد شده است و التزام به آن نیز مانعی ندارد، چنانچه شیخ طوسی، ابن براج، کیدری و صاحب حدائق نیز به آن ملتزم شده اند.

ولی بحث این است که آیا ما فقط اقتصار به مورد روایت کنیم و در خصوص فرض مذکور به آن عمل کنیم؟ یا اینکه بگوییم تعبیر «بما استحل من فرجها»(1) که در این روایت آمده است یک نحوه تعلیلی است که می توان از آن چنین نتیجه گرفت که در هرکجا عقد باطل بوده و لو به سبب دیگری غیر از همسر داشتن زوجه و جهلا مباشرت صورت گرفته، حکم مذکور در روایت ثابت است؟ به نظر ما وجه دوم خالی از قوت نیست و ظاهر روایت عدم اختصاص به مورد آن است.

ب) نکته ای راجع به مسئله قبل (عدم تسقیط مهریه در ایام حیض)