نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 21 صفحه 147

اینکه شخص دختر مهیره را خواستگاری می کند لکن بر بنت امه به جای او به عنوان اینکه بنت مهیره است، عقد می خوانند. دوم: این است که شخص دختر مهیره را خطبه نموده و عقد هم روی او خوانده شده است، لکن در هنگام زفاف دختر امه را تحویل او داده اند حال اگر مفاد روایات عبارت از صورت اولی باشد دلیل بر قول اول می شوند و اگر مفادشان عبارت از صورت دوم باشد، دلیل بر قول دوم می شوند، که توضیحش می آید.

تعارض در کلمات شیخ طوسی: مرحوم شیخ در «تهذیب» در شرح عبارت «مقنعه» که می گوید: «اگر کسی بنت مهیره را خطبه کند ولی عقد برای بنت امه واقع شده باشد...» دو روایت آتی را آورده است، و معلوم می شود که نظر ایشان این است که عقد بر بنت امه واقع شده است، ولی در «نهایه» مثل «مهذب»، «اصباح» و «حدائق» متعلق عقد را همان بنت مهیره قرار داده است.

بررسی مقتضای روایات مسئله

1 - صحیحه محمد بن مسلم قال: سألت أبا عبد الله علیه السلام عن الرجل یخطب الی الرجل ابنته من مهیره فأتاه بغیرها؟ قال: «ترد الیه التی سمیت له بمهر آخر من عند أبیها و المهر الاول للتی دخل بها»(1).

2 - صحیحه محمد بن مسلم عن أبی جعفر علیه السلام قال: سألته عن رجل خطب الی رجل ابنه له من مهیره فلما کانت لیله دخولها علی زوجها، أدخل علیه ابنه له اخری من امه؟ قال: «ترد علی أبیها و ترد الیه امرأته و یکون مهرها علی أبیها».(1)

کلام صاحب جواهر در مقام

مرحوم صاحب جواهر می گوید: روایت اول ظاهر در وقوع عقد بر بنت امه است و بلکه روایت دوم را هم می توان ظاهر دانست بنابراین که مقصود از «امرأته» بر اساس انجام خواستگاری برای او باشد.(2)

ظاهرا مراد ایشان از ظاهر بودن روایت اول در وقوع عقد بر بنت امه دلالت «فأتاه بغیرها...» بر آن است؛ چرا که معنایش این است که با همان مهری که در خطبه تعیین شده بود عقدی برای غیر شده است، لذا می فرماید: آن مهر اولی که تعیین شده است برای بنت امه مدخوله است و برای بنت مهیره باید مهر دیگری تعیین بشود.

اشکال بر جواهر نسبت به هر دو روایت