نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 112

در «جواهر» می گوید «معروف بین اصحاب بطلان عقد است» (1) در «ریاض» هم برای بطلان تعبیر به اشهر یا اکثر می کند. امّا پس از مراجعه ملاحظه می شود تنها کسی که به طور صریح حکم به صحت نموده است مرحوم شیخ در «مبسوط» است و تا زمان علامه دیگر صحبتی از این صورت سوّم به این شکل نشده است. و امّا علامه در دو کتاب قواعد و تحریر با تردید از آن گذشته است، و در مقابل اولین کسی که فتوای به بطلان عقد داده است فخر المحققین در «ایضاح» است و بعد از اوست که محقق کرکی، شهید ثانی، صاحب مدارک در «نهایه المرام» هم قائل به بطلان و صاحب «کفایه» مایل به آن و مرحوم فیض در «مفاتیح» و صاحب «حدائق» هم آن را اختیار کرده اند.

و از طرفی به نظر می رسد تمامی کسانی که صورت سوم را به طور مستقل ذکر نکرده اند و صورت دوم را به طور مطلق آورده اند و در عین حال حکم به صحت عقد در آن نموده اند مقتضای حکم آنها به صحت در صورت دوم به طور مطلق، حکم به صحت در صورت سوم هم هست؛ چرا که ظاهر اطلاق شرط سقوط مهر، این است که تا آخر و حتی بعد از دخول هم مهر ساقط باشد، چون تمتع معمول و غالبی زن همان دخول است، پس مقتضای ظاهر اینکه شرط شود که مهری نباشد این است که در صورت تمتع متعارف در نکاح هم مهری نباشد. بنابراین بعید نیست که حکم به صحت در صورت شرط سقوط مهر به طور مطلق که در کلمات بزرگانی چون ابن حمزه در «وسیله» محقق در «شرایع» و «نافع»، یحیی بن سعید در «جامع»، مرحوم محمد شجاع قطان در «معالم الدین» و علامه در «ارشاد» و «تلخیص المرام» آمده است شامل بعد از دخول هم باشد. و لذا در مورد بطلان یا عدم بطلان عقد در صورت سوم در بین اصحاب شهوت معتنابهی در کار نیست، و و ادعای معروفیت و اشهریت تمام نیست. چون هفت نفر تصریح به بطلان عقد کرده اند و در مقابل هشت نفر تصریحاً و یا تلویحاً قائل به صحت عقد شده اند.

اشکال و دفع آن

اشکال: شبهه ای که صورت عدم ذکر مهر، یا اشتراط عدم آن چنانچه قائل به صحت عقد شویم می آید این است که چگونه جمع می شود بین روایاتی که دلالت بر استحلال فرج به وسیلۀ مهر و لزوم مهر در نکاح می کنند چنانچه در مراسم مرحوم سلار و در فقه القرآن و قطب راوندی نیز مهر جزء شرایط واجبۀ نکاح بشمار آمده است.

و بین اینکه مستفاد از روایات و آیۀ قرآن و همینطور فتاوی و بلکه مورد اتفاق مسلمین، رکن نبودن مهر در عقد دائم و جواز خالی بودن عقد از ذکر آن است؟! چون لازمۀ رکن نبودن مهر این است که عقد بدون مهر، حلیت بیاورد.

احتمالاتی برای دفع اشکال:

احتمال اول: ممکن است گفته شود که مقصود از جواز خالی بودن عقد از مهر،

جواز ذکر نکردن و عدم تسمیه آن است