نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 125

با مراجعه به کتب به دست می آید که با اینکه در پنج کتاب برای قول به اشتراط و محدودیت دعوای اجماع شده است -که عبارتند از: 1 -شیخ در «خلاف»، 2 -ابن زهره در «غنیه»، 3 -فخر المحققین در «ایضاح»، 4 -فاضل مقداد در «تنقیح»، 5 -صیمری در «غایه المرام»؛ البته بعضی تعبیر شاه اجماع و بعضی تعبیرشان اتفاق است -و حدود بیست و سه کتاب قائل به محدودیت هستند، ولی در چهارده کتاب یا صریحا و یا به نحوی از ظهور قائل به مهر المثل به طور مطلق و بدون محدودیت شده اند که عبارتند از: 1.شیخ مفید در «مقنعه» 2.سلار در «مراسم»، 3.مهذب الدین نیلی در «نزهه الناظر»؛ گرچه بعضی آن را به یحیی بن سعید نسبت داده اند ولی این اشتباه است و کتاب مال مرحوم مهذب الدین نیلی است که در طبقۀ مشایخ محقق است. 4. کیدری در «اصباح» 5. محقق در «نافع» که آن را پس از «شرایع» نوشته است. 6. شهید اول در «لمعه».

که این شش کتاب که ارکان فقه هستند اسمی از محدودیت نبرده اند و کلام محقق در «نافع» با توجه به تحدید موجود در «شرایع»، شبیه به تصریح در عدم تحدید می شود؛ چون عدم تحدید در «نافع» با اینکه متأخر از «شرایع» نوشته شده است، صریح در تفاوت فتوایش با قبل است.

7.محقق کرکی -که در رأس فقهای درجۀ دوم است -در یک جا تصریح به عدم محدودیت و در جای دیگر در ابتداء می گوید که اگر چه مقتضای ادله عدم محدودیت است ولی به جهت فتوای اکثر بر تحدید، جرأت بر فتوا نبوده و باید احتیاط نمود و بعد از گذشت مقداری بازهم صریحاً فتوای به عدم محدودیت می دهد.

8.صاحب مدارک در «نهایه المرام» می گوید: اصح این است که محدودیتی نیست.

9. سبزواری در «کفایه» تعبیر می کند که: اقرب یا أقوی عدم محدودیت است.

10.صاحب «حدائق».

11.صاحب «کشف اللثام» هم می گویند که محدود نیست.

سه کتاب دیگر هم ظاهرشان این است که محدود نمی دانند که عبارتند از:

12. فیض در «مفاتیح»؛ چرا که دلیل محدودیت را نادرست می خواند که ظاهر آن پذیرش عدم محدودیت است.

13.علامه حلی در «مختلف»؛ که دلیل محدودیت و عدم محدودیت را ذکر نموده و می گوید که اکثر قائل به محدودیت هستند و بعضی از علماء محدود نمی دانند، سپس دلیل اکثر را نقل کرده و ایراد می کند که این روایتی که مستند اینهاست، صریح در مختارشان نیست و از طرف دیگر، دلیل بعضی از علماء را که محدود ندانسته اند نقل نموده ولی نقدی نمی کند که این یک نحوه ظهوری در پذیرش او دارد.