نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 134

نظر سوم: که از قدیم در ذهن من بوده و ظاهراً مرحوم آقای خوئی هم همین را

قائل است. این است که دلالت هیئت امر بر لزوم نه به وضع است و نه مقتضای

اطلاق است،

بلکه حکم به لزوم با نبودن قرینه متصله یا منفصلۀ بر ترخیص در ترک از سوی مولی از احکام عقلیه یا عقلائیۀ باب عبد و مولی است.

هیئت امر برای بحث و طلب و درصدد تحصیل از طرف برآمدن وضع شده است منتها عقل چنین حکم می کند که اگر مولایی که حق مولویت دارد و عبد باید مطیع او باشد، چیزی را درخواست نماید، اگر چه از حیث دلالت لفظی، در این درخواست احتمال لزوم و رجحان هر دو بوده باشد، او را ملزم می دانند که حتماً باید آن درخواست را اطاعت نماید، مگر اینکه ترخیص در ترک آن از ناحیۀ مولی ثابت بشود. و ظاهر این نظر أصحّ نظریّات است و بر همین مبنا باید در صورت

دوران امر بین تقیید یا حمل بر استحباب بحث نمائیم.

تحقیق امر در دوران بین تقیید و حمل بر استحباب:

با بیانی که تحقیق شد روشن شد که تا مادامی که دلیل نص یا ظاهری برای ترخیص ثابت نشود، مقتضای عقلی امر به یک چیز، لزوم اتیان آن است، و اما اگر دلیل نص یا ظاهری دلالت بر ترخیص نمود، آن دلیل بر این حکم عقل یا عقلاء ورود پیدا می کند و موضوع آن را از بین می برد.

و اما اگر بگوییم که امر ظهور اطلاقی در وجوب دارد و در مقابل آن هم مطلقاتی واقع شده است که آن هم اطلاق است، در این صورت کدام یک از اطلاق ها را باید بر دیگری مقدم داشت؟ ظهور اطلاقی هیئت در وجوب و یا ظهور اطلاقی ماده در عدم لزوم چیز دیگر را؟

در صورت اول که حکم مسأله روشن است و دلیل دال بر رخصت در ترک، چه به نحو نصوصیت و چه به نحو ظهور از باب وارد بر مورود تقدم پیدا می کند و اما در صورت دوم اشاره شد که نظر مرحوم حاج شیخ و جماعتی این است که اگر مطلقی در مقام بیان بود و می خواهد تکلیف طرف را روشن کند که چه وظیفه ای را بر عهده دارد، این بر خلاف حکمت است که وظیفۀ لازم بر او را ناقض بیان کند و همین عدم بیان قرینه می شود که حکم به نحو الزام نبوده است. و لذاست که ایشان حکم به تقدیم ظهور اطلاقی لفظ در مقام بیان بر ظهور اطلاقی هیئت در لزوم کرده است و لذا امر را حمل بر استحباب نموده اند. (1)