نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 170

لزوم رعایت حال زوج و زوجه:

در بسیاری از کتب هست که زوج باید در نظر گرفته شود اما مرحوم شیخ طوسی در ابتداء می گوید «عندنا» هر دو لحاظ می شوند و بعد می گوید که بعضی گفته اند که فقط زوج لحاظ می شود «و هو الاقوی». شاید مراد از اینگونه تعبیرات در کلام شیخ که زیاد هم هست این باشد که هر دو قول هرکدامشان از وجهی قوی برخوردارند. صاحب جواهر هم قول به رعایت حال هر دو را می پذیرد و همین هم درست است.

ادله رعایت هر دو:

هم مقتضای قاعده و هم مستفاد از روایات و آیات لزوم اعتبار حال زوج و زوجه با هم است؛ چرا که اگر چه در آیه شریفه در عبارت (عَلَی الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَی الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ) به رعایت زوج اشاره شده است چون موسع و مقتر به صورت مذکر به کار رفته و تعبیر علی اشاره به مدیون بودن دارد. ولی در ادامه اش که می فرماید (مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ) معروف بودن متاع بدون رعایت حال زوجه نمی شود. یعنی چیزی باید پرداخت شود که متناسب و شایسته حال زوجه باشد. و دلالت روایات هم بر رعایت حال زوجه در هنگام بیان روایات می آید، کما اینکه مقتضای قاعده هم همین است که متاع باید به نحوی باشد که نسبت به

زوجه هم اطلاق متاع صحیح باشد.

تقسیم زوج به سه قسم:

با توجه به اینکه در بعضی روایات و کلمات فقهاء تقسیم سه گانه به غنی و فقیر و حد وسط آمده است در مورد دلیل این تقسیم و نحوه استظهار آن از قرآن کریم که در آن دو قسم ذکر شده، چند وجه برای بیان هست که عبارتند از:

1- ذکر موسع و مقتر از باب مثال است و لذا قسم سوم یعنی متوسط را ذکر نکرده اند.

2- ذکر موسع و مقتر از باب دلالت التزامی بر وجود متوسط دلالت می کند؛ چرا که از همین که مقدار حد اقل و حد اکثر ذکر شده است، لازمه عرفی آنها وجود حد متوسط است. این دو وجه را صاحب جواهر آورده است.

3- ذکر موسع و مقتر بالمطابقه دلالت بر قسم سوم می کند؛ چرا که معنای موسع در مقابل ضیق است به این معنا که در فشار و ضیق واقع نشود و روشن است که این معنا هم مرتبه متوسط دارد و هم عالی. و این وجه به نظر بهتر است. موسع در اطلاق دارد، گاهی به معنای ثروتمند است و گاهی به معنای این است که در فشار نباشد.