نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 3

4- اولویت؛ از روایات متعه استفاده می شود که مهر قرار دادن قبضهٌ من الحنطه و امثال آن در متعه اشکالی ندارد از آنجا که مهریه در متعه رکن است و متعه نسبت به عقد دائم به معاوضه بودن نزدیک تر است و جنبه معاوضی دارد در عین حال نسبت به شرایط مهر در متعه سخت گیری نشده است پس بالاولویه روشن می شود که در نکاح دائم نیز همین مقدار یعنی صرف مشاهده کافی است.

خلاصه آن که مهریه حالتی برزخی است بین معاوضات صرف و اموری که اصلاً جنبه معاوضی ندارند، و به همین دلیل که معاوضه صرف نیست و رکن عقد نکاح دائم زوجین هستند نه مهریه، لذا عقد بدون مهریه صحیح است نصاً و فتوی آیه قرآن هم ناظر به صحت آن هست، در صورتی که اگر بین بضع و مهر معاوضه می بود بضع بدون مهریه حلیت پیدا نمی کرد. با اینکه بالقطع و الیقین اجماعاً و نصوصاً جایز است، با این حال برخی از احکام معاوضه در آن جاری است که در بحث های آتی مورد بررسی قرار می گیرد.

نقد وجوه مذکور:

1) ادعای مقطوعٌ به بودن که صاحب مدارک (1) فرموده صحیح نیست، زیرا تا زمان مرحوم محقق کسی یافت نشد که تصریح به کفایت مشاهده کرده باشد، و بلکه در مقابل عباراتی یافت می شود که نافی این مدعا هستند، مثل این که شیخ طوسی در مبسوط و نیز عامه در بحث مهریه قرار دادن آموزش قرآن، مشخص بودن سوره و تعداد آیات را شرط دانسته اند و در این جهات اختلافی ندارند و

اختلافی که دارند آن است که آیا باید شیوه قرائت هم مشخص باشد یا نه؟

با مراجعه به عبارت فقهای قبل از محقق این نکته به خوبی روشن خواهد شد که ایشان مشاهده را کافی نمی دانند.

بعضی از این عبارت ها چنین است:

1- کتاب الخلاف شیخ طوسی: «الصداق ما تراضیا علیه مما یصح أن یکون ثمناً لمبیع أو اجره لمکتری... دلیلنا اجماع الفرقه و اخبارهم (1)».

2- المبسوط شیخ: «الصداق عندنا (2) غیر مقدر فکل ما صح أن یکون ثمناً لمبیع أو أجره لمکتری صح أن یکون صداقاً عندنا (3)».