کتابخانه بالقرآن

نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 65

صفحه 65

می کند چون اگر نظر به قرار طرفین بود ممکن بود بین دو صورت تفکیک قائل شد اما شارع قرار طرفین را کالعدم حساب کرده و برای وقاع چیزی قرار داده است. لذا می توان گفت در موردی که مهر فاسد است شارع می گوید قرار کلا قرار است. و لذا فقهاء نیز در این مورد تعدی کرده اند و به مهر المثل حکم کرده اند. پس در اینجا هم که حکم به بطلان مهر شده است، فقط در صورت دخول به او، مهر المثل به او تعلق می گیرد و الا دلیلی بر تعلق مهر یا متعه ای برای او وجود ندارد؛ چرا که مهر تعیین شده که مورد امضاء قرار نگرفت و مهر المثل هم فقط برای خصوص صورت دخول قرار داده شده است، و متعه هم - همانطوری که گذشت - مختص به تفویض است، و الغاء خصوصیت از آن و تعدی به غیر صورت تفویض مشکل است.

مثال دیگر برای تخلف مهر از آنچه در نظر بوده است

اشاره

عبارت «شرایع»: «و کذا لو زوجها علی عبد فبان حرا او مستحقا» که این عبارت در ادامه عبارت سابق است که اینچنین بود: «و لو اصدقها ظرفا علی انه خلّ فبان خمرا قیل کان لها قیمه الخمر عند مستحلیه و لو قیل کان لها مثل الخلّ کان حسنا».

عبارت شیخ در «مبسوط» در این مسأله «لو تزوجها علی عبد فبان حرا» خیلی مشوش است و به نظر می رسد که نسخه چاپ شده مغلوط باشد؛ چرا که صدر و ذیل عبارت او با هم سازگار نیستند، در یک قسمت می گوید: باید مهر المثل داده شود و در جای دیگر می گوید باید آن حر را عبد فرض نموده و قیمت آن را بدهد، در این رابطه باید بعضی نسخه های معتبر «مبسوط» دیده شود.

و اما عبارت «و کذا لو تزوجها علی عبد فبان حرا او مستحقا» در «شرایع» را با توجه به ما قبل آن چند جور می توان معنا نمود:

معنای اول: اینکه عبارت «و لو قیل کان لها مثل الخلّ کان حسنا» جمله معترضه باشد (1) و عبارت «و کذا لو تزوجها...» اشاره به آمدن همان حکم به قیمت در نزد

1- 1) - چون این نحوه تعبیر در شرایع که اول مطلبی را نقل می کند و سپس به نحو لو قیل حرف دیگری را می زند، معمولاً به این صورت مراد است که مطلب اول حرف شیخ و طائفه است و سپس مختار خود را به نحو لو قیل بیان می کند.

مستحل، در صورت حر بودن عبدی که مهر قرار داده شده باشد؛ به این معنا که قیمت آن حر در فرض قابل تقویم بودن آن چقدر است، همان مبلغ را به عنوان مهر قرار بدهند.

معنای دوم: اینکه عبارت «و کذا لو تزوجها...» تتمه عبارت «و لو قیل کان لها...» باشد و هر دو مطلب بیان مختار خود مرحوم محقق در دو موضوع خمر و خل و عبد و حر باشد. و معنا این باشد که اگر مهر را عبدی قرار بدهد که در واقع مستحق و یا حر باشد در این صورت هم حکم به مثل عبد مورد نظر می شود، مانند آنجا که در عبارت مثل خلّ یعنی مثل العنوان المقصود محکوم به مهر بودن شد. چون عنوان مقصود در اینجا عبد است.