نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 79

این مطلب که مهر، قبل از قبض زوجه، مضمون بر زوج است مورد اتفاق امامیه و غیر امامیه است ولی در اینکه این ضمان چه نوع ضمانی است بین فقهاء بحث است که آیا از قبیل ضمان در معاوضات (و مثل کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال بایعه) است که در نتیجه مهریه تلف شده از مال زوج رفته است و عقد هم نسبت به این مهریه به هم می خورد و این زوجه مثل معقوده لا مهر لها یا مفوضه البضع می گردد پس زوج باید به او مهر المثل یا متعه پرداخت نماید. یا اینکه ضمان ید است (مثل ضمان در معاوضه باطل یا ضمان غاصب نسبت به مغصوب یا ضمان مورد عاریه) که در نتیجه اگر مهر از اشیاء مثلی باشد باید زوج مثل آن را پرداخت نماید و اگر قیمی است قیمت آن را تحویل دهد.

مرحوم صاحب جواهر ابتدا پنج وجه برای ضمان معاوضی بودن و سپس چهار وجه برای ضمان ید بودن ذکر می نماید. (1)

اما ادله ضمان معاوضی بودن مهر قبل از قبض

1- آیه شریفه «وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ (2)» در این آیه به مهر، اجر اطلاق شده که رساننده

معاوضه است.

2- روایاتی که در آنها به مهر، ثمن اطلاق شده است مثل «انما اشتریها باغلی الثمن (1)» که به خوبی معاوضه بودن را می رساند.

3- تعبیرات رایجی - که همه هم آنها را صحیح می دانند و در بعضی روایات نیز وارد شده است - که در آنها بر سر مهر، حرف باء قرار گرفته است، مثل «زوجتک بکذا» که این گونه تعبیرات، رایج در باب معاوضات است.

4- می دانیم که اگر مهر، معیب بود، زوجه حق دارد که مهر عیوب را به زوج برگرداند و این حق ردّ، خاصیت معاوضی بودن است.