نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 8

قول دوم: شهید ثانی و فقهای بعد از محقق کرکی ضمن رد احتمال ایشان گفته اند که ضمان زوج در مهریه ضمان ید است و بنابراین در صورت تلف عین باید مثل و یا قیمت آن را بپردازد بر خلاف ضمان معاوضی که در صورت تلف یکی از عوضین قبل از تسلیم معاوضه به هم می خورد. در این که ضمان مهر ضمان ید است مخالف صریحی وجود ندارد و فقط احتمال مخالفت در کلام محقق کرکی وجود دارد. بنابراین باید مهر المسمی بر عهده زوج باشد. البته این که همان در باب مهر ضمان ید است و یا ضمان معاوضی است، در آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت.

حال به نظر می رسد بر اساس ضمان ید بودن مهریه، لزوم مصالحه قول صحیحی نیست، زیرا علما در اشباه و نظایر این مسأله یعنی شیء مردد بین اقل و اکثر ارتباطی، قدر متیقن را بر عهده شخص می دانند و نسبت به مقدار مازاد برائت جاری می کنند و این خود یکی از مسلمات است به نظر ما در اینجا نیز باید همین را گفت و لذا مرد باید قدر متیقن را بپردازد و نیز اگر لازم شد که زن نصف مهریه

اخذ شده را پس بدهد به نصف همان قدر متیقن اکتفا می شود، و الزامی در مصالحه وجود ندارد. مرحوم کاشف الغطاء نیز در انوار الفقاهه این قول را به صورت احتمال ذکر کرده اند.

مهر قرار دادن بیت یا خادم:

اشاره

نکته: این بحث بر اساس عدم کفایت مشاهده و لزوم مشخص بودن مهریه مطرح می شود.

در برخی از روایات فرض مهریه قرار گرفتن بیت و خادم و دار به صورتی که تعیین نشده باشند مطرح شده و حد متوسط آنها کافی دانسته شده است، حال باید مشخص شود که آیا این موارد استثناءً خارج شده اند یا این که طبق قاعده هستند.

نکته ای درباره خادم:

مراد از خادم خیلی روشن نیست که منظور امه و کنیز است یا اعم از زن و مرد را شامل می شود معنای آن خدمت گذار است؟ زیرا در المنجد گفته «هی خادم و خادمه» ولی در برخی کتب گفته شده که استعمال آن در کنیز و امه غلبه پیدا کرده است. به هر حال هر دو معنای آن استعمال شده است، چون لفظی که تاء تأنیث ندارد گاه برای معنای جامع بین مؤنث و مذکر وضع می شود مثل اینکه به نحو مطلق بگویند المسلم من سلم المسلمون من لسانه و یده که در اینجا مسلم به معنای مفهوم جامع است و به معنای مرد مسلمان نیست و گاه به معنای مفهوم خاص است که فقط شامل مؤنث است مثل حائض و طامث که تاء تأنیث ندارند ولی چون مردها حیض و طمث نمی بینند لذا این الفاظ فقط شامل زنها می شود و لو تاء تأنیث ندارد در اینجا نیز ممکن است از خادم مفهوم عام بگیریم تا شامل مذکر و مؤنث هر دو شود و ممکن است مفهوم آن را مختص اناث بدانیم چون نوعاً زنها احتیاج داشته اند تا کسی به آنها کمک کند. در آن زمان أمه به زن کمک می کرده

و امروزه کلفت می گیرند. بنابراین اگر بنا باشد تعبداً به روایات اقتصار کنیم نمی توان از کنیز و جاریه به چیز دیگر تعدی کنیم. ولی همین تعبد محل کلام است.