نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 22 صفحه 93

چون مرسوم و متعارف در تمام ازمنه این بوده است که تمامی یا بعضی از مهر قبل از دخول پرداخت می شده و سنت هم به همین گونه بوده است، پس اگر عقدی به صورت مطلق (بدون اشتراط پرداخت تمامی یا بعضی از مهر قبل از دخول) واقع شود به متعارف منصرف می شود و نازل منزله شرط ارتکازی ضمن عقد می گردد که باید قبل از دخول، پرداخت نماید، پس اگر زوج نپردازد، برای زوجه، حق امتناع از تمکین وجود دارد. به بیان دیگر حتی صورت مطلق هم (به خاطر متعارف بودن مشروط) حمل بر مشروط می گردد که اگر زوج بخواهد قبل از پرداخت، دخول نماید تخلف شرط پدید می آید. در این استدلال اشکالاتی وجود دارد: اولاً: آنچه متعارف بوده است پرداخت هدیه بوده است نه پرداخت بخشی از مهر یا تمامی آن، ثانیاً: - لو سلم - مدعی این است که زوجه تا تمامی مهر را قبض نکند می تواند امتناع کند و یقیناً پرداخت تمامی مهر قبل از دخول متعارف نبوده

است، پس دلیل اخص از مدعی است. ثالثاً: حتی اگر به شیوع و متعارف بودن پرداخت قائل شویم، آیا چنین شیوعی می تواند موجب اشتراط ارتکازی ضمن عقد شود؟ رابعاً: اینکه اگر زوج پرداخت نکرد تخلف شرط کرده و موجب خیار می گردد با نظر فقهاء در عدم وجود خیار تخلفِ شرط در نکاح سازگار نمی باشد.

نتیجه می گیریم که هیچ کدام از این سه قسمت دلیل دوم (تمسک به قواعد) که بعضی به آنها استدلال نموده بوده اند، تمام نمی باشد و نمی توان با آنها، مدعی را اثبات نمود.

دلیل سوم: تمسک به روایات

مرحوم شیخ احمد جزائری و دیگران به عده ای از روایات نیز استدلال نموده اند:

الف: موثقه سماعه:

قال سألته عن رجل تزوج جاریه او تمتع بها ثم جعلته من صداقها فی حل أ یجوز له ان یدخل بها قبل ان یعطیها شیئاً قال نعم اذا جعلته فی حل فقد قبضته منه فان خلیها قبل ان یدخل بها ردت المرأه علی الزوج نصف الصداق.

این روایت در جامع الاحادیث در دو باب نقل شده است. نقل اول در ج26، ص109 (باب 29 از ابواب متعه) که در این باب، این روایت دارای 2 سند متفاوت است. (1)

الف: محمد بن احمد بن یحیی عن احمد بن محمد عن ابن سنان عن زرعه عن سماعه که هر چند ابن سنان موجود در سند محمد بن سنان است، ولی به نظر ما بدون مشکل است. ب: الحسین بن سعید عن الحسن عن زرعه عن سماعه که منظور از حسن، حسن بن سعید است. او مانند زرعه واقفی است ولی هر دو توثیق دارند. سماعه هم طبق تحقیق و آنچه مرحوم نجاشی آورده «ثقه ثقه» (2) موثق است