نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 110

مرحوم صاحب جواهر می فرماید «الذی هو مورد النصوص التی منها خبر عمار بن مروان عن الصادق علیه السلام فی رجل جاء الی امرأه فسألها ان تزوجه نفسها متعه فقالت ازوجک نفسی» ایشان کلمه متعه را ذکر کرده است.

بررسی متن روایت

در این مورد دو روایت وارد شده یکی روایت سماعه بن مهران و دیگری روایت عمار بن مروان است. صاحب جواهر بین این دو فرق گذاشته. در روایت عمار کلمه متعه را نقل کرده ولی در روایت سماعه نقل نکرده، در حالی که این کلمه در هیچ کدام از روایات و در هیچ کتاب حدیثی نیامده است. نسخ متعدد کافی را که مقابله کردم متعه ندارد، در نسخ معتبر تهذیب هم وجود ندارد. در وافی

که خود مرحوم صاحب وافی با نسخ مقابله می کند وجود ندارد. در وسائل نیست، در ترتیب التهذیب مرحوم بحرانی نیست. شیخ مفید هم با اینکه روایت را در رساله المتعه خود ذکر می کند کلمه متعه ندارد. روایت این است:

سماعه بن مهران عن ابی عبد الله علیه السلام: قال قلت له رجل جاء الی امرأه فسألها أن تزوج نفسها فقال ازوجک نفسی علی ان تلتمس منی ما شئت من نظر او التماس و تنال منی ما ینال الرجل من اهله الا انک لا تدخل فرجک فی فرجی و تتلذ بما شئت فانی اخاف الفضیحه قال لیس له منها الا ما اشترط»(1). کلمه «منها» در یک جای تهذیب هست و در جای دیگر آن نیست، در کافی هم نیست.

ایشان و بعضی استظهار کرده اند که جمله «انی اخاف الفضیحه» راجع به متعه است. بعضی هم فقط احتمال داده اند. البته این جمله در نقل مستدرک از رساله المهر نیست، ولی در تهذیب هست. در روایت عمار نیز این جمله وجود ندارد.

پس نمی تواند قرینه ای برای متعه باشد. و استفاده متعه از این جمله مشکل است، چون تزویج به تزویج دائم اطلاق می شود و حتی یک مورد هم سراغ نداریم که تزویج علی وجه الاطلاق به خصوص متعه حمل شده باشد. به علاوه فضیحت منحصر به مسئله انقطاع نیست. عدم تناسب شأن خانوادگی نیز موجب فضیحت و سرشکستگی است و اگر بکارت زائل شود فضاحت به وجود می آید. همچنین گاهی دختر عقد کرده و به خانه شوهر نرفته، ممکن است راضی به مباشرت نباشد و آن را مایه فضاحت بداند. و به نظر ما ظاهر یا قدر مسلم از روایت همان تزویج دائم است.

بعضی گفته اند روایاتی که حق جماع برای زوجه را باطل می داند با این روایت معارض است، ولی چنین نیست، زیرا آن روایات می گویند اگر اختیار مباشرت به

دست زوجه باشد به صورتی که اگر امر به مباشرت کند لازم الاجرا باشد باطل است نه اینکه مرد بدون توافق با زن جماع نکند تا اینکه با روایت بحث متعارض باشد. بنابراین دلالت روایت بر مطلب تمام است و روایتی هم که صریح در متعه باشد نداریم.