نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 112

اما چرا عمار بن مروان از سماعه در زمان وقف اخذ حدیث نکرده، به علت اینکه خود عمار سابقه وقف ندارد و بنا بر تحقیق شیخ بهایی در مشرق الشمسین بین امامیه و واقفه بعد از رحلت حضرت موسی بن جعفر فاصله شدیدی به وجود آمد تا حدی که امامیه به واقفه، ممطوره می گفتند یعنی باران خورده، منظورشان این بوده که سگ باران خورده هر چیزی را نجس می کند. اینها هم خودشان فاسد بودند و هم دیگران را فاسد می کردند. در اوایل وضعیت به گونه ای بود که امامی از واقفی اخذ حدیث نمی کرد. البته در قرنهای بعد بعضی از امامیه از واقفیه مثل حمید بن نینوایی و حسن بن محمد بن سماعه اخذ حدیث کرده اند. به نظر ما امامیه هایی که از واقفیه اخذ حدیث کردند در زمان استقامت بوده و البته این نکته درباره کسانی صادق است که سابقه واقفی بودن ندارند، ولی اگر خودشان سابقه وقف داشته باشند، نمی توان اطمینان حاصل کرد که روایت شان از واقفی دیگر در زمان وقف نبوده باشد. افرادی مثل بزنطی که هر چند از اجلاء امامیه است و از علی بن ابی حمزه بطائنی واقفی اخذ حدیث کرده، ولی چون واقفی بودند و بعد مستبصر شدند روایتشان از واقفی دیگر اطمینان آور نیست. شکست واقفیه دو عامل داشت. یکی عامل خصوصی یعنی ارشادات خود حضرت رضا علیه السلام که

بعضی مانند بزنطی را برگرداندند و نسبت به او احترام ویژه ای داشتند و دوم عامل عمومی یعنی ولادت حضرت جواد علیه السلام. چون واقفیه می گفتند اگر حضرت رضا علیه السلام امام آخر نیست باید اولاد پسر داشته باشد. بنابراین فردی مانند عمار بن مروان که سابقه وقف ندارد وقتی از سماعه بن مهران حدیث نقل می کند در زمان وقف او چنین کاری نکرده است. و این که مروی عنه بعد تفسیر مذهب بدهد به آن نقل پیشین ضرری نمی زند.

پس در بحث ما به هر حال روایت صحیحه وجود دارد. چه بگوییم یک روایت فقط هست و از سماعه است که در زمان استقامتش از او نقل شده و چه سند کافی را جدا ملاحظه کنیم و آن را درست بدانیم، یعنی عمار بن مروان از ابی عبد الله علیه السلام نقل کند، روایت صحیحه خواهد بود. و به این مسئله فتوا هم داده شده و شرط عدم دخول صحیح و نافذ خواهد بود.

شرط بلد یا قسمتی از بلد

اشاره

مسئله این است که اگر زن هنگام عقد شرط کند در بلد و یا قسمتی از بلد خاصی زندگی کند و زوج هم قبول نماید آیا بعد از عقد این شرط لازم الاجرا است یا نه؟

عده ای از علماء این شرط را نافذ می دانند و عده دیگری نافذ نمی دانند.

کسانی که این شرط را نافذ می دانند ادله ای دارند:

اول: قواعد:

می گویند به مقتضای قاعده «المؤمنون عند شروطهم» شرط فعل یا ترک امر جائز، نافذ است و اینکه زوج همسرش را از بلد خارج نکند کار حرامی نیست بلکه جایز است، در نتیجه این شرط نافذ است: