نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 152

گرچه در روایات اسمی از جدّ برده نشده است، ولی به خاطر یکی از سه بیان - همانطوری که همه فقهاء جد را نیز ذکر کرده اند - جد نیز داخل الذی بیده عقده النکاح می باشد که عبارتند از: 1 - کلمه أب در آیات قرآن در معنای جامع و اعم از أب بلا واسطه و مع الواسطه به کار رفته است و لذا به همین جهت در روایات نیز از عنوان أب، اراده کلی کرده اند که شامل جدّ نیز خواهد بود. 2 - در

تعدادی از روایات(1) مذکور به جای أب تعبیر به «ولیّ» شده است که به طور قطع شامل جدّ هست. 3 - به طور مسلم أظهر مصادیق (الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَهُ النِّکاحِ) که در این روایات آمده است، جدّ است که حتی در هنگام تزاحم، مقدم بر پدر است. البته ظاهراً همان وجه اول صحیح است و أب اعم از پدر و جد است و در هر حال تردیدی نیست که عدم ذکر جد در این روایات به قرینه موارد دیگر که أب در اعم استعمال می شود، ضربه ای به اینکه او نیز مشمول این حکم است، نمی زند.

3) أخ الزوجه:

آیا أخ (برادر) زوجه هم حق عفو دارد؟

«کشف اللثام» به مرحوم شیخ در «نهایه» نسبت داده است، که ایشان اخ زوجه را هم مانند أب زوجه و جدّ زوجه دارای حق ذاتی بر عفو دانسته است، مرحوم صاحب جواهر هم به تبع کاشف اللثام، این نسبت را به شیخ داده است(2). صاحب کشف اللثام این مطلب را از متفردات نهایه دانسته است.

در حالی که با مراجعه به «نهایه» روشن می شود که ایشان برادر را مثل وکیل زن از باب وکالت در اینجا داخل نموده است و الا خصوصیتی برای او قائل نیست. در «نهایه» می گوید: «اَلَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَهُ النِّکاحِ الاب او الجد مع وجود الاب الادنی او الاخ اذا جعلت الاخت أمرها الیه او من وکلته فی أمرها».

یعنی اگر زوجه برادر خود را وکیل کرد مانند هر وکیل دیگری حق عفو دارد.

پس مقصود شیخ همان مطلب کلی است که از قاضی ابن براج و غیر او از کتب نقل شده است مبنی بر اینکه به طور کلی وکیل زوجه حق عفو دارد. نه اینکه مطلب جدایی باشد و موضوعیت برای اخ قائل باشد.