نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 16

1 - باسناده عن صفوان بن یحیی عن ابی جعفر مردعه قال: قلت لأبی عبد الله علیه السلام: رجل تزوج امرأه بحکمها ثم مات قبل ان تحکم؟ قال: «لیس لها صداق و هی ترث».(1)

2 - و باسناده عن ابن ابی نصر عن عبد لکریم بن عمرو عن محمد بن مسلم عن ابی جعفر علیه السلام قال: قلت له: رجل تزوج امرأه بحکمها فمات قبل ان تحکم؟ قال: «لیس لها صداق و هی ترث».(2)

که دلالت این روایات بر عدم مهر در صورت فوت محکوم علیه قبل از حکم کردن حاکم روشن است. البته به قرینه سایر روایاتی که در صورت عدم دخول مهر را کلاً نفی کرده اند و روایاتی که در صورت دخول مهر المثل را ثابت دانسته اند، مقصود در این دو روایت هم صورت قبل از دخول است.

بررسی سند دو روایت:

اما روایت محمد بن مسلم فقط عبد لکریم بن عمرو در سندش در موردش اختلاف تعبیری بین شیخ و نجاشی واقع شده است؛ مرحوم شیخ و بعضی دیگر گفته اند «واقفی خبیث» ولی مرحوم نجاشی گفته «ثقه ثقه» و معنایش این است که در مطالبی که به وقف او ربطی ندارد وثاقت دارد. و احتمال قوی دارد که او هم مثل بزنطی ابتداء از واقفه بوده ولی بعداً برگشته است، و این روایاتی که مثل بزنطی از او نقل کرده اند مربوط به زمان استقامت او بوده است. به هر حال سند این روایت لااقل موثقه است.

و اما روایت صفوان بن یحیی عن ابی جعفر مردعه:

مرحوم مجلسی اول در «روضه المتقین» طبق نسخه دیگری «بمردعه» هم نقل کرده است و می گوید این تصحیف شده است و اگر بعضی جهات نبود می گفتیم که «ببزرعه» است و بزرعه شهر مهمی بوده است و معنا این می شود که صفوان از ابی جعفر در بزرعه این مطلب را شنید، منتها چون بزرعه از بلاد آذربایجان است، خیلی بعید است که صفوان به آنجا رفته باشد و چنین چیزی در شرح حال او نقل نشده است.

در عده ای از کتب مانند «وافی» - که این دو روایت را بر خلاف «وسائل» و «جامع احادیث الشیعه» که آنها را به صورت متفرق در باب های مختلف آورده اند، در یک باب ذکر نموده است -، «وسائل»، «کفایه» سبزواری، «حدائق» و «جواهر» اصلاً این تعبیر وجود ندارد و در بعضی هم خود مؤلف ابی جعفر را به احول که