نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 165

این مسئله را قبل از شرایع فقط دو فقیه را من دیدم که عنوان کرده اند. شیخ طوسی در خلاف در کتاب الصداق، مسئله 37(1) و در مبسوط عنوان کرده است. در کتاب الصداق تعبیر می کند اگر کسی بخواهد به کمتر از مهر المثل عقد کند بعضی گفته اند که مهر باطل است و باید مهر المثل پرداخت شود و عقد باطل نیست و خود ایشان می فرماید که قول صحیح این است که مهر باطل نمی شود. در سنی ها هر دو قول یعنی صحت و بطلان مهر وجود دارد و هر دو گروه عقد را صحیح می دانند. ولی مختار مرحوم شیخ این است که هم عقد و هم مهر صحیح است. در مبسوط هم بعد از نقل اقوال می فرماید که مهر المسمی صحیح است و هو الذی یقتضیه مذهبنا.

دیگری هم قطب الدین کیدری است. وی در اصباح الشیعه ضمن طرح این بحث قائل به صحت عقد و مهر شده است.

تبیین کلام مرحوم محقق:

مرحوم محقق هم در اینجا صحت مهر المسمی را پذیرفته است. و قول مقابل را که مهر باطل می شود را نپذیرفته است. ابتداءً در کلام مرحوم محقق به 3 نکته اشاره می کنیم: یکی اینکه ایشان می فرمایند «قیل بطل المهر» در ایضاح فخر المحققین هم نقل شده که بعضی از فقهاء قائل به بطلان مهر شده اند. این

قائلین چه کسانی هستند؟ تا زمان مرحوم محقق ما کسی را پیدا نکردیم که قائل به بطلان شده باشد. ما احتمال می دهیم این عبارت از مبسوط مرحوم شیخ گرفته شده باشد. مرحوم شیخ در مبسوط تعبیر بعضهم دارد. با توجه به اینکه مبسوط از روی کتاب عامه تنظیم شده است و آراء امامیه را در آنجا آورده است اختلافی که خیلی مواقع نقل می کند اگر اسمی از اصحابنا نبرد مراد عامه هستند، یعنی بعض عامه چنین می گویند. در خلاف هم از شافعی و ابو حنیفه این اختلاف را نقل کرده است. لذا ما احتمال می دهیم شرایع این مطلب را از مبسوط اخذ کرده باشد و به جای تعبیر بعضهم از قیل استفاده کرده و از آنجا که شرایع آراء فقهای امامیه را می گوید فخر المحققین در ایضاح گمان کرده بعضی از فقهای امامیه قائل به بطلان مهر شده اند.

نکته دوم این است که مرحوم محقق همین مسئله را در ابتدای کتاب النکاح در بحث اولیای عقد آورده و آنجا برای زن حق اعتراض و رد قائل شده است.(1) ولی در اینجا می گوید که مهر صحیح است. شهید ثانی در مسالک(2) این دو را متهافت فرض کرده و می گوید این دو با هم جمع نمی شود. در یک جا عقد و مهر را کانه لازم دانسته و در یک جا لازم ندانسته.

مرحوم صاحب جواهر با اللهم الا ان یقال می گوید شاید بتوانیم این طور بین این دو کلام جمع کنیم: جایی که می گوید یصح المسمی مراد از آن لزوم عقد نیست. صحت در مقابل بطلان مسمی است، لذا صحت در این عبارت اعم از لزوم و خیاری بودن شیء است. یعنی در عین اینکه عقد صحیح فرض شده زن حق اعتراض هم دارد. به عبارت دیگر آنجا نفی لزوم کرده و اینجا اثبات صحت و این دو با هم تنافی ندارند.

ما احتمال می دهیم شهید ثانی از روی قرینه مقام می خواهد بفرماید اگر محقق