نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 167

از کلمات علامه حلی هم در بعضی موارد فسخ عقد و در برخی موارد فسخ مهر استفاده می شود. مثلاً در کلمات مرحوم علامه است می گوید اگر ولی به دیوانه یا عنینی یا خصی یا به کمتر از مهر المثل عقد کرد لها الفسخ. لها الفسخ در اینجا یعنی فسخ العقد. از برخی کلمات علامه هم استفاده می شود که فسخ المهر مراد است، زیرا بحث کرده که بعد از فسخ آیا تبدیل به مهر المثل می شود یا کلاً بدون مهر می شود و با دخول مهر المثل می آید. و روشن است مراد از فسخ در این موارد فسخ مهر است.

تبیین محل بحث:

گاهی مصلحت خارجی اقتضاء می کند، ولی به مادون مهر المثل دختر را تزویج کند. گمان می کنم آن هایی هم که حکم به بطلان کرده اند این فرض مرادشان نباشد.

البته عقلاً ممکن است بگویند این مورد هم هست، حکمتاً بگویند باید عقد به مادون مهر المثل نباشد، ولی چون ادله ای که ذکر می کنند هیچ تناسبی ندارد که این صورت را ابطال کند. آن وقت مرادشان متعارف امور است. بنابراین اگر بعضی ها به قید مصلحت پذیرفتند معنایش عبارت از همین بطلان (اقلاً مهر) لو لا المصلحه است.

گاهی هم تزویج به مادون مهر المثل مشتمل بر فساد است. مثل این که جنجالی به پا شود، فسادی به پا شود و یا مشکله ای در خانواده ایجاد شود. به نظر می رسد این فرض هم مراد مرحوم شیخ و دیگران که حکم به لزوم و امثال اینها کرده اند

نیست که در این فرض هم حکم به لزوم بکنند و بگویند روایاتی که شرط ولایت بر دختر را عدم المفسده دانسته در خصوص مسئله مادون مهر المثل تخصیصی خورده باشد. و بعید است که شیخ بخواهد چنین استثنایی قائل شود. باید توجه داشت شیخ هم که به عقدهای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله استدلال می کند این عقدها خلاف مصلحت نبوده و مفسده نداشته است.

بنابراین مورد بحث جایی است که نه مصلحت خاصی وجود دارد و نه مفسده ای مترتب بر عقد می گردد. و در واقع بحث می شود که آیا تزویج به کمتر از مهر المثل که ضرر عرفی محسوب می شود مفسده هم محسوب می شود یا نه؟(1)

ادله قائلین به صحت مهر و عقد:

1 - مقتضای اطلاقاتی که شارع مقدس حکم کرده و ولایت برای اولیاء قرار داده است این است که بتواند هر طوری که صلاح دانست عقد کند.

2 - این مطلب مسلم است که ولی حق دارد که بخشی از مهر زن را عفو کند. اگر ولی حق داشته باشد که مهر ثابت زن را که موجود است اسقاط کند به طریق اولی می تواند هنگام تعیین مهر مبلغ مهر را کمتر از مهر المثل در نظر بگیرد.