نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 52

بررسی سند روایت

الف) بزوفری کیست؟ سه بزوفری هست که هر سه صاحب کتاب و از مشایخ مرحوم مفید هستند و مرحوم مفید از هر سه نقل می کند. روی این جهت، اشتباه ایشان به هم بسیار محتمل بوده و تمیز آنها از یکدیگر مشکل است. این سه نفر عبارتند از:

1 - أبو عبد الله حسین بن علی بن سفیان بزوفری که اشهر بزوفری ها است. از اجلای ثقات است و توثیق صریح درباره او هست.

2 - أبو جعفر محمد بن حسین بن علی بن سفیان بزوفری که پسر أبو عبد الله بزوفری فوق الذکر است. دعای ندبه معروف از کتاب همین أبو جعفر نقل شده

است. راجع به ایشان البته توثیق صریحی وجود ندارد. منتها مرحوم مفید آن طور که در امالی مرحوم شیخ طوسی هست، در دو جا با صفت رحمه الله از او نقل می کند. علی القاعده مرحوم مفید وقتی بی واسطه از کسی نقل می کند و اصل زمان او را درک کرده، نشناخته نقل نمی کند و از کسی که نمی داند واضح حدیث است یا نه، محققاً تعبیر به رحمه الله نمی کند.

3 - أبو علی احمد بن جعفر بن سفیان بزوفری که پسر عموی أبو عبد الله حسین است. اگر چه تصریحی بر وثاقتش وجود ندارد، ولی چون از مشایخ اجازات است، قابل توثیق است. تلعکبری از او اجازه حدیث گرفته است و مانند مرحوم مفید و حسین بن عبید الله غضائری به وسیله او بعضی از کتب را نقل می کنند و پیداست آنها هم از او اجازه حدیث گرفته اند. لذا از این ناحیه وثاقتش قابل اثبات است. البته در بعضی مواضع نامش را احمد بن محمد بن جعفر بن سفیان ثبت نموده اند ولی این محمد زیادی است و از قبیل زیاداتی است که وقتی در یک لفظ اختلاف نسخه پیدا می شود (مثل احمد و محمد، حسن و حسین، عبد الله و عبید الله)، به دلیل عدم توجه به اختلاف نسخ، نسخه اصل و بدل را یکجا وارد می کنند.

در بین سه بزوفری، فقط دو نفر که پسر عمو هستند یعنی أبو عبد الله حسین و أبو علی احمد، از احمد بن ادریس نقل می کنند.

نجاشی کتاب نوادرِ احمد بن ادریس را به وسیله أبو علی احمد بزوفری نقل می کند و اصلاً راوی کتاب، منحصراً أبو علی احمد است. اما أبو جعفر از احمد ابن ادریس نقل نمی کند و لذا احتمال اینکه بزوفری موجود در سند، أبو جعفر راوی دعای ندبه باشد، نیست. البته بنا بر نظر مختار أبو علی احمد ثقه است و حتی بنا بر مبنای آقای خویی هم که سابقین را اصاله العداله ای می دانند، نیز موثق است لذا بزوفری هر کدام از این دو پسر عمو که باشد، از این ناحیه اشکالی به سند

نمی رسد. منتها بزوفری در سند کدام یک از این دو نفر است؟ ظن قریب به یقین، همان أبو عبد الله حسین است که درباره او توثیق صریح هست. چون اولاً درباره أبو عبد الله حسین نوشته اند که کتابی به نام احکام العبید و الاماء دارد. تمام روایت هایی که در تهذیب از بزوفری نقل شده است، درباره احکام عبید است. این روایت که خواندیم هم از روایت های احکام العبید است. درباره أبو علی احمد چنانچه قبلاً گفتیم کتاب نوادر را نسبت داده اند اما احکام العبید را به أبو عبد الله حسین نسبت داده اند. و ثانیاً مرحوم شیخ در مشیخه خود می گوید آنچه ما از حسین بن علی بن سفیان نقل کردیم، طریق ما چنین است و اصلاً نامی از بزوفری نمی برد در حالی که اصلاً از حسین بن علی هیچ روایتی نقل نکرده است و هر چه نقل کرده از بزوفری است. لذا پیداست مرادش از بزوفری همان حسین بن علی است. علاوه در مشیخه اصلاً اسمی از أبو علی احمد نمی برد. لذا اگر مرادش از بزوفری در اسنادش، احمد باشد نه حسین، ذکر نکردن أبو علی احمد در مشیخه صحیح نیست. به هر حال از تمام این قرائن معلوم می شود مراد از بزوفری در روایت فوق أبو عبد الله حسین است که اشهر ایشان است و از اجلاء ثقات است.