نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 57

مقتضای نصوص خاص

اگر در مسئله جاری، دلیل خاصی باشد که بگوید اینجا با موارد دیگر تفاوت دارد چنانکه مرحوم صاحب جواهر هم فرموده است، باید به وسیله نصوص خاصه، از مقتضای قواعد اولیه رفع ید کنیم. سه روایت در مسئله جاری در یک باب وجود دارد که ظاهر ابتدایی آنها بر خلاف یوم التلف است:

1 - روایت امرکی

محمد بن الحسن باسناده عن محمد بن علی بن محبوب عن محمد بن احمد العلوی عن الامرکی عن علی ابن جعفر عن اخیه موسی بن جعفر علیه السلام عن أبیه علیه السلام ان علیاً علیه السلام قال فی الرجل یتزوج المرأه علی وصیف فیکبر عندها فیرید أن یطلقها قبل ان یدخل بها قال علیها نصف قیمته یوم دفعه الیها لا ینظر فی زیاده و لا نقصان.

بررسی سند روایت:

فقط درباره محمد بن احمد العلوی توثیق صریحی در دست نیست. مرحوم نجاشی در شرح حال أمرکی می فرماید: «روی عنه شیوخ اصحابنا و منهم عبد الله بن جعفر الحمیری» و سپس راوی کتاب أمرکی را، هم عبد الله بن جعفر الحمیری و هم محمد بن احمد العلوی، ذکر می کند. مرحوم آقای خویی از این عبارت نجاشی این طور فهمیده که منحصراً شیوخ اصحاب از او نقل کرده اند و لذا هر کسی از او نقل کرده از شیوخ اصحاب است و از اینجا نتیجه گرفته است که محمد بن احمد العلوی هم از شیوخ اصحاب است. در حالی که این مطلب درست نیست. اینکه نجاشی می گوید شیوخ اصحاب از او روایت کرده اند، به این معنا نیست که غیر شیوخ از او روایت ننموده اند ایشان محمد بن احمد علوی را به عنوان نمونه برای شیوخ اصحاب ذکر ننموده بلکه فقط عبد الله بن جعفر الحمیری را به عنوان نمونه شیوخ ذکر کرده است. پس آنچه مرحوم آقای خویی صغرویاً پذیرفته، مبنی بر اینکه محمد بن احمد العلوی از شیوخ اصحاب است، درست نیست.

از طرف دیگر مرحوم آقای خویی کبرویاً این مبنا را که بسیاری قائل هستند شیوخ اصحاب معتبرند را قبول ندارد. اما بنا بر نظر مختار، این کبری درست است.

البته به نظر ما محمد بن الحمد العلوی معتبر است. چون اولاً از ایشان که همان محمد بن احمد بن اسماعیل علوی است مشایخ مهم اخذ حدیث نموده اند. مثلاً احمد بن ادریس که از اجلاء است، روایت أمرکی را به وسیله محمد بن احمد علوی نقل می کند و نیز محمد بن احمد بن یحیی اشعری از او روایت می کند. و ثانیاً به تعبیر وحید بهبهانی، قمیین و محمد بن احمد بن یحیی اشعری صاحب نوادر الحکمه، اخباری را که قابل عمل کردن نیست و رواتی را که روایات آنها قابل اعتماد نیست را معرفی نموده اند و محمد بن احمد علوی را از مستثنیات قرار نداده اند و از اینجا معلوم می شود ایشان داخل در مستثنی منه بوده و مورد قبول

اصحاب است. البته مرحوم آقای خویی می فرماید که قدما اصاله العداله ای بوده اند و این مطلب را از ایشان نپذیرفته است، ولی من قبلاً عرض کرده ام که این طور نبوده اند، و نادری از اشخاص اصاله العداله ای بوده اند.

به هر حال محمد بن احمد العلوی به عقیده ما معتبر است و روایت صحیحه است. مرحوم صاحب جواهر نیز از این روایت به صحیحه تعبیر کرده است ولی بعید است ایشان روی مذاق با این روایت را تصحیح کرده باشد. بلکه روی مذاق رایج مشتهر آن را تصحیح نموده است. مبنی بر اینکه چون در روایات علی ابن جعفر که از طریق أمرکی رسیده، بعضی از اسناد صحیحه وجود دارد، ایشان گمان کرده که این هم صحیحه است.