نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 63

ولی وجداناً متعارف افراد چنین تصوری را نمی فهمند. و چنان که علی الید فقط صورت قبل از تلف را می گیرد و شامل بعد از تلف نمی شود. منتها اینکه حکم عقلایی وجود داشته باشد و یا از روایات دیگر فرض تلف را استفاده کنیم، بحث دیگری است. همانطور که در مورد زوجه گفته نمی شود که بعد از تلف ثروت هنگفتی دارد و آنچه تلف شده نیز از املاک اوست در مورد زوج نیز اعتبار ملکیت نمی شود. تفکیک زوج و زوجه در این جهت متفاهم عرفی نیست. متفاهم عرفی در اشباه و نظایر راجع به تطبیق «ما فَرَضْتُمْ» آن است که قیمت یوم الطلاق که ذمه شخص مشغول می شود، معیار است.

ب) اگر تلف بعد از طلاق باشد:

عینی که مهر قرار داده شده است (حالا مورد بحث عین است و دین نیست) بعد از طلاق بین زوجین مشترک می شود. پس ید زوجه بر ملک زوج هم خواهد بود. چون فرض مسئله این است که مهر به زوجه تحویل داده شده است.

پس اگر مدتی بعد از طلاق در ید زوجه تلف واقع شد، چون ملک کسی در دست دیگری تلف شده است، ضامن است مگر اینکه ذو الید امین باشد. البته فقهاء مسئله استثنای امین را عنوان نکرده اند و مقداری که تفحص کردم کسی را نیافتم که بین ید امانی و ید غیر امانی تفصیل داده باشد. حدس می زنم علت آن این باشد که مفروض کلام آقایان تلف عین یا وصف آن قبل از طلاق است که عین مهر در دست خود زوجه بوده و تلف شده است و اما بعد از طلاق در کلام آقایان فرض نشده است. در صورت تلف قبل از طلاق، ملک خود زوجه در دست خود او تلف شده است و ضمانی نیست. جایی که امین مورد استثناء واقع شده موردی است که ملک کسی در دست دیگری تلف شده باشد و اما اینکه ملک کسی در دست خودش تلف شود اصلاً از تحت قاعده استثناء ضمان خارج است.

خلاصه در تلف بعد از طلاق، بعید نیست که همین تفصیل را قائل شوند. یعنی

اگر بعد از اینکه عین مهر بین زوجین مشترک شد، بگوییم مهر در دست زوجه به صورت امانت قرار گرفته و تلف شده، در اینجا ممکن است ضمان نصف القیمه را نگویند و طبق آنچه که در سایر موارد گفته اند که امین ضامن نیست، اینجا هم بگویند زوجه ضامن نیست. و اما اگر ید را امانی ندانیم باید گفت زوجه ضامن نصف القیمه است و در قیمت گذاری زمان تلف یا اتلاف در نظر گرفته می شود.

پس در این فرض که تنصیف می شود، قیمت موقع طلاق نیست و قیمت موقعی است که تلف شده است. معیار قیمت یوم التلف است.

بیان یک فرع جدید مرتبط به مسئله جاری

تفصیلِ فوق در صورتی بود که مهریه در دست زوجه و بعد از قبض تلف شده باشد. اما اگر قبض محقق نشده باشد و مهریه در دست زوج تلف شده باشد. در این صورت مهریه با عقد ملک زوجه شده ولی در دست زوج تلف شده است و لذا زوج ضامن است، چون اگر ملک کسی در دست دیگری تلف شود ضامن است.

البته این قاعده استثنایی دارد و آن اینکه ذو الید امین باشد. منتها در اینجا استثنا را جاری نمی کنند و ممکن است به این دلیل باشد که موضوع استثناء در این موارد نباشد. چون استثناء در جایی است که ملک شخصی را به او تحویل دهند و سپس او خود به شخص دیگری که امین باشد واگذار کند، در این صورت ضمان نیست.