نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 23 صفحه 99

عن ابی عبد الله علیه السلام: انه سئل عن رجل قال لامرأته ان تزوجت علیک او بت عنک فانت طالق فقال ان رسول الله صلی الله علیه و آله قال: من شرط شرطاً سوی کتاب الله عزّ و جلّ لم یجز ذلک علیه و لا له.(1)

در ارتباط داشتن این روایت به مسئله جاری ممکن است از دو جهت اشکال شود؛ یکی این است که خلاف کتاب الله بودن ممکن است به این خاطر باشد که طلاق شرایطی دارد و با چنین تعبیراتی طلاق واقع نمی شود و این قهراً راجع به این نیست که شرط طلاق ندادن یا شرط تزویج نکردن که مورد مسئله جاری است نافذ

هست یا نیست.

جهت دوم که شاید صحیح تر هم به نظر برسد این است که در روایات متعددی در حلف به طلاق و حلف به عتاق حکم به حرمت و بطلان شده است و مراد از حلف به طلاق و عتاق مانند حلف به الله، قسم به طلاق و عتاق نیست بلکه مراد این است که اگر فلان کار را انجام دادم یا ندادم همسرم مطلقه باشد یا عبدم آزاد باشد. در حقیقت او با این جمله شرطیه خود را ملتزم به ترک تزویج می کند؛ گویا قسم خورده که فلان کار را انجام ندهد به عبارت دیگر محلوف به طلاق است و محلوف علیه ترک شیء است. این شرعاً هم حرام و هم باطل است.

در اینجا ممکن است که بطلان از این جهت باشد که شرع حکم به حرمت و بطلان چنین التزامی کرده است اما اگر قرار بگذارد که دیگر ازدواج نکند یا بعداً طلاق بدهد از این روایت استفاده نمی شود که این شرط هم نافذ نیست، پس در مورد مسئله جاری که راجع به حلف و عین نیست نمی توانیم این حکم را بکنیم.

3 - خبر ابن سنان

عن ابی عبد الله علیه السلام فی رجل قال لامرأته ان انکحت علیک او تسریت فهی طالق قال لیس ذلک شیء ان رسول الله صلی الله علیه و آله قال ان من اشترط شرطاً سوی کتاب الله فلا یجوز ذلک له و لا علیه.(1)

در این روایت هم همان دو وجهی که برای روایت حلبی ذکر شد هست.

باید توجه داشت مراد از شرط مخالفت کتاب که در روایت ذکر شده مخالفت با آیه تحلیل نیست. خود مرحوم شیخ هم در مورد «کتاب الله» گفته که مراد «ما کتب علی العباد» است و اگر هم قرآن باشد چون قرآن کریم دستور داده هر چه پیامبر فرموده اخذ کنید بنابراین مخالفت با قول معصوم علیهم السلام به مخالفت با کتاب بر می گردد.