نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 25 صفحه 28

1- (1) - ریاض المسائل 478:10

اشکال «جواهر» بر «ریاض» و «کشف اللثام»

همانطوری که گفته شد صاحب ریاض متمایل به این است که موضوع برای حکم به بعث عبارت از خوف از تحقق تمام الکراهه است، کما اینکه کاشف اللثام هم تصریح می کند که اگر خوف از شدت یافتن کراهت باشد - و تفسیر هم می کند که اشتدادش به این است که به فحش و کتک کاری برسد - در این صورت حکم به بعث می آید. مرحوم صاحب جواهر اشکالی که دارد این است که موضوع قرار دادن چنین معنایی بر خلاف اجماع است؛ چرا که دو نظر بیشتر در مسئله نیست که یکی عبارت از موضوع بودن نفس کراهت طرفین است و دیگری هم عبارت از خوف از استمرار کراهت طرفین است و اما اینکه موضوع را عبارت از خوف از تمام الکراهه و یا خوف از شدت کراهت بدانیم، بر خلاف اتفاق فقهاء و اجماع است.(1)

جواب از اشکال جواهر

بر خلاف آنچه که در «جواهر» می گوید، پس از مراجعه به کتب فقهاء؛ از متأخرین و قدماء، ملاحظه می شود که در کلمات برخی از ایشان که به تفسیر شقاق پرداخته اند - اگر چه جمعی هم مثل «جامع الخلاف»(2) ، «سرائر»(3) ، «غنیه»(4) و «نهایه»(5) اصلاً به تفسیر آن نپرداخته اند - به مسئله تمام الکراهه و شدت یافتن شقاق و خصومت در بین آنها عنایت شده است که ایشان عبارتند از:

1 - صاحب مدارک در «نهایه المرام»: ایشان در کتاب مذکور که شرح «نافع» است در شرح این عبارت «اما الشقاق فهو ان یکره کل منهما صاحبه فاذا خشی الاستمرار بعث کل منهما حکما من اهله...»(6) می گوید: «و الظاهر ان المراد - و الله اعلم - ان خفتم استمرار

1- (1) - جواهر الکلام 211:31
2- (2) - جامع الخلاف و الوفاق: 452
3- (3) - السرائر 730:2
4- (4) - غنیه النزوع: 353