نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 25 صفحه 32

آیه - بنا بر خطاب به زوجین - چنین ظهوری را ندارد که حتما باید شخص حَکَم را به نزد هر دو طرف از زوجین بفرستند، بلکه با توجه به اطلاع حَکَم از وضعیت باعث، هر کدام از آنها اگر حَکَم منتخب خود را به نزد طرف مقابل بفرستند کفایت می کند، بله اگر خطاب به حکام باشد، چنین ظهوری در آیه هست. پس این دلیل نمی تواند شاهدی بر تعلق خطاب به حکام باشد.

دلیل چهارم: اگر خطاب به زوجین بود باید به جای تعبیر به (حَکَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَکَماً مِنْ أَهْلِها) که ضمیر غائب دارد تعبیر به «حکما من اهلکم و حکما من اهکن» تعبیر می کرد؛ چرا که التفات از مخاطب به غائب، خلاف ظاهر و امری غیر عرفی است.

اشکال: اگرچه صاحب جواهر هم التفات را امری غیر عرفی خوانده است، لکن به نظر می رسد که التفات از خطاب به غیاب در چنین مواردی امری عرفی بوده و مشکلی ندارد، مثلاً در تعبیر عرفی، انسان به زن خود می گوید: من این کار را کردم تا اینکه بین زن و شوهر اختلافی پیش نیاید، در حالی که مقصودش از زن و شوهر، خودشان است. و چنین تعبیری عرفی بوده و مستنکر شمرده نمی شود.

دلیل پنجم: اگر خطاب به زوجین بود، باید لفظ تثنیه به کار گرفته می شد، در حالی که با لفظ جمع خطاب شده است و این شاهد بر تعلق خطاب به حکام است.

اشکال: تعبیر از تثنیه به جمع اصلاً اشکالی نداشته و خلاف ظاهر و متعارف نیست؛ چرا که اینگونه خطابها انحلالی هستند که شامل همه افراد و مصادیق بشوند، مثل تعبیر به جمع نسبت به حاکمی که موظف به بعث حکمین است، برای اینکه شامل همه مصادیق و حاکم ها بشود، در اینجا هم وقتی خطاب به نحو جمع باشد، شامل همه مصادیق زوجین می شود.

دلیل ششم: گفته اند که از معصومین هم نقل شده است که این کار وظیفه حاکم است.

اشکال: روایات مورد اشاره، مثل روایتی که در «تفسیر علی بن ابراهیم» است، از مرسلات بوده و حجیتی ندارند.

ج - ادله توجه خطاب به زوجین

1 - دلالت روایات بر تعلق خطاب به زوجین