نکاح : تقریرات درس آیت الله شبیری زنجانی جلد 25 صفحه 65

مرحوم صاحب مدارک، روضه المتقین مرحوم مجلسی اول، کفایه مرحوم فاضل سبزواری، و مفاتیح مرحوم فیض. تقریبا دوازده نفر هستند که قائل شده اند. البته در مقابل این قول هم ادعای اجماع وجود دارد که آن را نیز بررسی خواهیم کرد.

مرحوم محقق قول به یک سال را متروک دانسته که ظاهر آن این است که قول شاذ و نادری است ولی وجه این سخن ایشان برای ما روشن نیست. در کشف اللثام نیز می فرماید به جز ابن سعید قول صریحی به یک سال وجود ندارد(1). و نیز کشف اللثام و به تبع او جواهر و حدائق، کلمات سه نفر از بزرگان را که صریح در یک سال است، خیال کرده اند که اینها جزء اقوال سنه نیست و جزء اقوال تسعه است و آنها را درست نقطه مقابل گرفته اند.

عده ای از بزرگان هم تردید داشته اند و ترجیحی نداده اند؛ وسیله مرحوم ابن حمزه، ایضاح مرحوم فخر المحققین، لمعه شهید اول، روضه شهید ثانی، البته شهید ثانی احتمالی مطرح کرده است تا به شکلی جمع بین اقوال بکند، به این صورت که بگوییم افراد مختلف هستند، بعضی اشخاص در بعضی اصناف حد اقلش مثلا نُه است، بعضش ده است، بعضش یک سال است، با این حال ایشان ترجیحی نداده است. بعضی هم بین نُه و ده تردید کرده اند؛ مرحوم فاضل آبی در کشف الرموز، مرحوم علامه در تحریر. مرحوم صاحب حدائق هم بین نُه ماه و یک سال تردید کرده است.

بنابراین، اینکه مشهور یا اشهر قول به نُه ماه باشد، صحیح نیست.

عبارات علماء قائل به یک سال؛

الاعلام: «أقل الحمل لما یخرج حیاً مستحلاً فهو عند الامامیه و جمهور العامه واحد و هو سته أشهر و أما أکثره فهو عندنا سنه واحده»(2).

انتصار: «مما انفردت به الامامیه القول بأن أکثر مده الحمل سنه واحده»(1)، بعد هم می گوید «لا خلاف فی أن السنه مده للحمل و انما الخلاف فی ما زاد علیها فصار ما ذهبنا الیه مجمعا علی أنه حمل»(2). ظاهر عبارت اول آن است که در مقابل اهل سنت است ولی ظاهر این عبارت که «ما ذهبنا الیه مجمعا علی أنه حمل»، آن است که مورد اجماع آنها هم هست، هیچ اختلافی نداریم، در واقع می فرماید که یک سال را همه قبول دارند که حمل ممکن است حتی اهل سنت.

کافی مرحوم ابو الصلاح: «أقل الحمل سته أشهر و أکثره تسعه أشهر و الریب بثلاثه أشهر فتصیر الغایه فی أکثر الحمل سنه کامله»(3) می گوید اکثرش نُه ماه است یعنی أکثر متعارفش نُه ماه است و متعارفاً از نُه ماه تجاوز نمی کند، ولی در سه ماه هم شبهه حمل هست و لو بر خلاف غالب است ولی ممکن است حامله بشود، بنابراین، غالب و غیر غالب را که در نظر بگیریم، حد أکثر به حسب مجموع یک سال است.