- مقدمه 1
- مقدمه ی مؤلف 4
- اشاره 7
- جلسه اوّل: مکاتبه پدری نمادین با فرزندی نمادین 7
- واقعی ترین نگاه به انسان و به دنیا 9
- کنار آمدن با واقعیات 10
- در موقعیتی که هستیم 12
- در جستجوی رضایت خاطر 19
- اشاره 23
- جلسه دوم: عوامل بیداری 23
- چموشی های دنیا 25
- راه های استفاده ی صحیح از دنیا 26
- عامل بصیرت حقیقی 29
- انسان سالم 31
- غم خود خوردن 33
- چگونگی زنده نگه داشتن قلب 35
- برکات تقوا 38
- ظهور ورع 41
- جلسه سوم: یاد خدا؛ عامل نشاط قلب 45
- اشاره 45
- جایگاه تقوی 46
- آبادانی و مرگ قلب 49
- مطمئن ترین ریسمان 55
- نحوه ی حضور انسان در قیامت 58
- جلسه چهارم: نحوه ی حیات قلب 63
- اشاره 63
- اتصال به دریای انسانیت 64
- وعظ؛ عامل حیات قلب 65
- عامل استحکام قلب 66
- معنی حکمت 71
- آفات غفلت از مرگ 75
- فجایع دنیا 77
- معنی گردش روزگار 79
- عبرت از گذشتگان 80
- جلسه پنجم: برکات یاد معاد 85
- اشاره 85
- شب قدر و مقام امام معصوم 86
- عبرت از گذشتگان 88
- یاد معاد عامل بصیرت 92
- تمدن غربی، تمدنی نیازآفرین 93
- راه رهایی از بحران ها 96
- زندگی پاک 98
- برکات کنترل گفتار 100
- بیشتر روزهایش خاموش بود 101
- در بین دو انحراف 102
- عالی ترین ثمره ی زندگی 107
- غفلت از وظیفه 108
- اشاره 111
- جلسه ششم: انتخاب های مبهم، زندگی های پوچ 111
- توجه به قیامت عامل نجات از سایه های ذهنی 112
- زندگی با سکوت 114
- زندگی در ناکجاآباد 115
- توقفی کارساز 119
- غفلت از ضعف های خود و فروافتادن در مبهمات 120
- زندگی بر امواجی سهمگین 122
- نجات از انفعال 124
- وقتی پیروزی به سراغ انسان می آید 126
- برکات امر به معروف 129
- راه های آزادی از وَهم 133
- دینداری جدّی 137
- اشاره 137
- جلسه هفتم: گوهر شکیبایی 137
- عقل کامل، دینداری کامل 139
- طلوع زندگی 141
- دینداری سینه چاک 143
- هنر تفقّه در دین 145
- آفات عمل زدگی 146
- سختی ها عامل پرورش روح 149
- در جستجوی گوهر شکیبایی 149
- سختی های انسان ساز 152
- دارایی های بهشت سوز 155
- اشاره 161
- جلسه هشتم: پایداری در دین و نتایج آن 161
- علی علیه السلام و تفقه در دین 162
- بهترین راه برای تقرب به خدا 164
- اخلاق حقیقی 166
- آفات رفاه 167
- تحرکی برتر 170
- نتایج واگذاری امور به خدا 171
- مافوق غم ها و شادی ها 174
- مشکل ما درونی است 176
- توصیه ای برای وحدت اراده ی عبد با ربّ 178
- آینه های خدانما 180
- وسعت انسان تا کجا! 181
- وقتی انسان ها بیدار شوند 183
- اشاره 187
- جلسه نهم: اخلاص و نتایج آن 187
- سیر قلب به سوی حقیقت 189
- یقین و خلوص عامل ایجاد مطلوب 191
- چه اندازه هستیم؟ 194
- طلب خیر یا استخاره 195
- اشاره 215
- جلسه دهم: آفات علم لاینفع 215
- علوم قلابی 216
- همان قدر هستید که می توانید با خدا حرف بزنید 229
- دارایی، نه دانایی 232
- اشاره 236
- جلسه یازدهم: زندگی پوچ و علم لاینفع 236
- خداوند و سخن گفتن بی زبان 237
- رابطه ی سکوت و حکمت 240
- شنیدن های بی حاصل 244
- سرگرمی هایی که ما را بازی می دهند 245
- انتخاب های بی رمق 247
- گله ی امام خمینی«رضوان الله تعالی علیه» 249
- شاهکار شیطان 250
- اندیشه های گناه آلود 252
- راه نجات از علم غیرمفید 254
- نونهالان را دریابید 255
- گسیختن رشته های علایق تاریک 257
- چه غوغایی است درون سینه ی جوانان 259
- اشاره 266
- جلسه دوازدهم: مقام وحدت، مقام عبرت 266
- نظر به جایگاه حادثه ها با نگاه الهی 268
- پیروزی واقعی 270
- علی علیه السلام و وحدت شخصیت 272
- رابطه ی مقام وحدت با شریعت 273
- عصاره ی حیات معنی دار 275
- اهمیت شناخت مسائل جاری در اجتماع 277
- نگرش بنیادین 279
- جلسه سیزدهم: زندگی بی اضطراب 281
- اشاره 281
- آشنایی علی علیه السلام با حقیقت دوران ها 282
- حضوری فوق زمان و مکان 283
- هماهنگی با نظام هستی 285
- جایگاه عرشی سخنان علی علیه السلام 287
- سفر از تیرگی به روشنایی 289
- عوامل کنترل هوس 290
- سیل بندی باید ساخت 297
- مژده ی خداوند 299
- پرورش در فضای وظیفه ی الهی 300
- چگونگی زندگی دائمی با خدا 302
- نگاه به چراغ های امید 303
- نیاکان ما و گذشتگان 304
- جلسه چهاردهم: چگونگی رهایی از گسست تاریخی 306
- اشاره 306
- نگاه جاهلانه به تاریخ 308
- گذشته ی توحیدی ما 309
- نوری که از پشت سر می آید 310
- عامل تشخیص انحراف 312
- کدام علم؟ 313
- آفت علمی که مراء افزید 318
- مراء؛ حجاب حقیقت 320
- نفرین امام بر اهل مراء 322
- مراء؛ دروازه ی ورود به اخلاق رذیله 324
- ادب مناظره 326
- بهترین توصیه در علم آموزی 329
- انگیزه ی شایسته در تحقیق 332
- سوز حقیقت یابی 335
- برکات غم غربت 336
- اشاره 339
- جلسه پانزدهم: حیات مستحکم 339
- مسیر گشایش روحیه ی توحیدی 340
- رؤیای مخوف 341
- اسرار ناپیدای امواج حیات 343
- مرگ؛ دریچه ای به نعمت بزرگ 344
- زندگی با دو کانون 346
- وسعت نگاه 348
- دالان ورود به عافیت 350
- برکات سختی ها 352
- زیبائی های دنیا 356
- اصالت به انتخاب های وَهمی! 358
- نردبان صعود 360
- جلسه شانزدهم: بالاترین بصیرت 363
- اشاره 363
- در جستجوی رهایی 364
- ظهور قدرت اسرارآمیز کمال 366
- فهم نادانی ها 367
- مشکل غرب 369
- علمی ماوراء کلام 370
- بهترین شرایطِ احساس حضور خداوند 371
- فروریختگی درونی 373
- جهت گیری صحیح روح 374
- عرفان حقیقی 376
- بزرگ ترین احتیاج بشر 378
- دغدغه های عالمانه 379
- اشاره 382
- جلسه هفدهم: یگانگی خدا در منظر علی علیه السلام 382
- تفاوت وعظ با حکمت 383
- عدم امکان دو خدا در عالم 384
- رابطه ی دوگانگی با نقص 386
- خداوند عین بقاء است 392
- چگونگی نحوه ی حضور خداوند در جان انسان 395
- جلسه هجدهم: حضور همه جانبه حق 399
- اشاره 399
- وحدت وجود در منظر حضرت علی علیه السلام 400
- ظهور بصیرتِ توحیدی 406
- ظهور توحید 410
- سایه در خورشید گم شد والسلام 413
- ظهور بندگی 417
- بقای بعد از فنا 421
- اشاره 424
- جلسه نوزدهم: زیباترین مسافرخانه، خطرناک ترین منزل 424
- در چاه شیفتگی به دنیا 425
- مرگ زشت و مرگ زیبا 426
- چشم بستن واقعه را تغییر نمی دهد 428
- آزاد از پیش فرض های ذهنی 430
- هدیه ی بزرگ حضرت علی علیه السلام به بشریت 432
- واژگونی بشریت 434
- رازِ بزرگی های امیرالمؤمنین علیه السلام 436
- چهره ی دنیا در نگاه امام علی علیه السلام 437
- آبادانی اش ویران شود 442
- راه نجات از حرص 444
- اندک اندک گشت عارف خرقه دوز 445
- چگونگی عبور از صراط 447
- دینداری همان رفتن است 448
- معنای سفر به قیامت 449
- همنشینی با سنگ و چوب 450
- شرط سفر توجّه به مقصد است 452
- جلسه بیستم: آشتی با خلق، راه آشتی با حقّ 455
- اشاره 455
- آنگاه که معروف منکَر و منکَر معروف می شود 457
- سفر از ظلمات به سوی نور 459
- سفری به سوی زیبائی ابدی 462
- چاره ی راه 466
- در وسعتی به وسعت همه ی انسان ها 469
- برای کدام زندگی؟ 472
- این ها از تنه ی درخت انسانیت جدا شده اند 474
- وقتی دیوارهای تنگ خودبینی خراب می شود 476
- خدا را باید در رعایت حق دیگران پیدا کرد 477
- قلب های طوفانی 478
- خطای برادران مان، خطای ما است 480
- منابع 483
در
نظر در هر دو کردندی به هم
هر
دو یک سی مرغ بُد بی بیش و کم
بود
این یک آن و آن یک بود این
در
همه عالم کسی نشنود این
در این حال که همه غرق تحیّر بودند؛ و در بحر تفکّر غوطه ور شدند، و سِرِّ این حقیقت را طلب کردند، از جایگه جواب آمد که:
هر
که آید، خویشتن بیند درو
جان
و تن، هم جان و تن بیند درو
چون
شما سی مرغ اینجا آمدید
سی
در این آئینه پیدا آمدید
گر
چهل پنجاه مرغ آیند باز
پرده ای
از خویش بگشایند باز
گر
چه بسیاری به سرّ گردیده اند
خویش
می بینند و خود را دیده اند
هیچکس
را دیده در ما کی رسد؟
چشم
موری بر ثریّا کی رسد؟
دیده ای
موری که سندان برگرفت
پشّه ای
پیلی به دندان برگرفت ؟
هر
چه دانستی چو دیدی آن نبود
وآنچه
گفتی و شنیدی آن نبود
این
همه وادی که واپس کرده اید
وین
همه مردی که هر کس کرده اید
جمله
در أفعال، رَه می رفته اید
وادی
ذات و صفت را خفته اید
چون
شما سی مرغ حیران مانده اید
بی
دل و بی صبر و بی جان مانده اید
ما
به سیمرغی بسی أولی تریم
زانکه
سیمرغ حقیقی گوهریم
محو
ما گردید در صد عِزُّ و ناز
تا
به ما در خویشتن یابید باز
محو
او گشتند آخر بر دوام
سایه
در خورشید گم شد والسّلام
تا
همی رفتند، گفتندی سخُن
چون
رسیدندش، نه سر ماند و نه بُن
لاجرم
اینجا سخن کوتاه شد
روی
را بر ره نماند و راه شد
در این داستان، شیخ عطّار، تمام اسرار سیر و سلوک برای نظر به او که اول است بدون اولیت و آخر است بدون آخریت، را با هُدهُد که شیخ رهنماست، و با سیمرغ که حضرت حقّ تعالی است، نشان داده و چگونگی سفر پر رنج و با ملامت سالک را در شاهراه مستقیم وصول به حقّ شرح می دهد. و با أمثله و حکایات و بیان داستان ها، موانع طریق و شرائط و مُعِدَّات آن را بیان می کند، از ابتدای سیر تا انتهای آن. عطّار در این جا، آن هفت وادی که وادی های