فرهنگ اصطلاحات وقف صفحه 343

وقف عمر است که «اصل آن را حبس کن و ثمره اش را رها بگذار»(1)؛ چون رها

کردن ثمره مانع از این است که واقف در آن حقّی داشته باشد؛ دلیل دیگر این که وقف عقدی است مقتضی زوال ملک، لذا مثل بیع و هبه است و همان طور که شخص نمی تواند با خودش خرید و فروش کند یا به خودش چیزی را هدیه کند، وقف بر خویش نیز صحیح نمی باشد؛ چون تحصیل حاصل است و تحصیل حاصل محال می باشد(2).

حنفی ها و بعضی از حنبلی ها معتقدند که وقف بر نفس صحیح می باشد؛ زیرا در وقف بر نفس نیز تقرب وجود دارد، لذا می تواند خودش را بر دیگران مقدم بدارد. به دلیل این سخن پیامبر صلی الله علیه و آله: «نفقه انسان به خودش صدقه است»(3).

بهوتی حنبلی [در تأیید این مطلب] چنین گفته است: در زمان ما به این حکم عمل می شود. پیش از این نیز سالیان متمادی حاکمان چنین نظری داشته اند که کاملاً آشکار است. در الانصاف نیز آمده است که این، نظری صحیح می باشد، در آن مصلحتی بزرگ بوده، موجب ترغیب به کار خیر می شود(4).

د - موقوف علیه جهتی باشد که ملکیت و تملکش صحیح باشد.

چون هدف از وقف این است که عوایدش خرج شود و منافعش به ملکیت موقوف علیه درآید؛ لذا عواید وقف مملوک است و تنها در حق کسی درست می باشد که ملکیتش امکان داشته باشد(5).

1- فتح الباری، ج 5، ص 355، چاپ سلفیه؛ صحیح مسلم، ج 3، ص 1255، چاپ حلبی.
2- مغنی المحتاج، ج 2، ص 380؛ حاشیه الدسوقی، ج 4، ص 80؛ شرح منتهی الارادات، ج 2، ص 494.
3- ابن ماجه این روایت را در [باب] «التجارات» [سننش]، ج 2، ص 723 چنین نقل کرده است: «پاک ترین کسب انسان آن است که از دسترنج خودش باشد و هر چه را انسان بر خودش و اهلش و فرزندانش و خدمه اش نفقه می دهد، برای او صدقه محسوب می شود.» تمام این روایت را در باب «نصب الرایه»، ج 3، ص 479 آورده است.
4- ردالمختار، ج 3، ص 387؛ شرح منتهی الارادات، ج 2، ص 494.
5- الشرح الکبیر، دردیر، ج 4، ص 77؛ روضه الطالبین، ج 5، ص 317.