فرهنگ اصطلاحات وقف صفحه 362

وقف

تعریف

«وقف»، در لغت، چند معنا دارد: از جمله سکون و بی حرکت شدن. «وقفت الدابه» یعنی چهارپا متوقف شد. مصدرش «وقف» و «وقوف» است.

معنای دیگر وقف: حبس کردن است «حبست الدار وقفا» یعنی خانه ام را در راه خدا حبس کردم.

وقف، از باب تسمیه به مصدر، بر موقوفه نیز اطلاق می شود که جمع آن اوقاف است(1).

فقیهان برای معنای اصطلاحی وقف تعریفهای مختلفی ارائه کرده اند. تعریف شافعی ها و حنبلی ها الفاظی نزدیک به هم دارد:

از نظر شافعی ها وقف عبارت است از حبس کردن مالی که با بقای عینش می توان از آن استفاده کرد، با قطع تصرف در رقبه آن و برای مصرفی مباح(2).

حنبلی ها گفته اند: وقف عبارت است از این که مالکی که حق تصرف مطلق در مالی را دارد آن مال را که با بقای عینش می توان از آن استفاده کرد با قطع کردن تصرف خودش و دیگران در رقبه آن حبس کند تا برای تقرب به خدا عوایدش صرف کار خیری شود(3). نزدیک بودن این دو تعریف روشن است.

1- المصباح المنیر، ذیل مادّه «وقف».
2- نهایه المحتاج، ج 5، ص 358؛ مغنی المحتاج، ج 2، ص 376؛ روضه الطالبین، ج 5، ص 304 و بعد از آن.
3- کشاف القناع، ج 4، ص 40؛ شرح منتهی الارادات، ج 2، ص 489. مراد از رقبه مال، عین آن است و مقابل آن منفعت و عواید است.