- پیشگفتار 1
- اشاره 4
- گفتار 1- وقف در لغت 5
- مبحث اوّل: وقف و صدقه در لغت و اصطلاح 5
- گفتار 2- صدقه در لغت 6
- گفتار 3- وقف در اصطلاح فقها 8
- گفتار 4- توضیح مفرداتِ تعریف 10
- مبحث دوم: رابطه واژه «وقف» و «صدقه» 12
- فقه امامیّه 15
- مبحث اوّل: مشروعیّت وقف 15
- فقه اهل سنّت 16
- منکران مشروعیّت 19
- اشاره 20
- مبحث دوم: اهمیّت و جایگاه وقف 20
- الف - تفاسیر 21
- ب - روایات 21
- تفاسیر و روایات اهل سنّت 22
- الف - تفاسیر 22
- ب - روایات 23
- مبحث اوّل: وقف در قبل از اسلام 25
- مبحث دوم: وقف در میان ملل غیرمسلمان 27
- مبحث سوم: وقف در جوامع اسلامی 32
- اشاره 32
- گفتار 1- موقوفات یا «صدقات» رسول خدا صلی الله علیه و آله 32
- حوائط هفت گانه 33
- فدک 34
- بررسی مسأله فدک از نظر امامیّه 37
- ادلّه نِحله (هِبه) بودن فدک 38
- گفتار 2- وقف در سیره معصومین علیهم السلام 41
- موارد هشت گانه صدقات رسول خدا صلی الله علیه و آله 41
- اشاره 41
- حضرت زهراء علیهاالسلام 44
- اوقاف و صدقات برخی دیگر از امامان علیهم السلام 46
- گفتار 3- وقف در سیره صحابه و تابعین 47
- اشاره 50
- اشاره 51
- شرط اوّل: قصد قُربت 51
- دیدگاه فقهای امامیّه 51
- دلایل کسانی که قربت را معتبر نمی دانند 52
- دلایل کسانی که قربت را معتبر می دانند 53
- دیدگاه دیگر مذاهب 54
- معنای لغوی و اصطلاحی صیغه 56
- شرط دوم: صیغه 56
- دیدگاه امامیّه 56
- دیدگاه دیگر مذاهب 58
- اشاره 59
- 2 - وقف، عقد است یا ایقاع ؟ 59
- دیدگاه امامیه 59
- دیدگاه دیگر مذاهب اسلامی 62
- 3 - آیا وقف از عقود لازم است؟ 63
- اشاره 63
- دیدگاه امامیّه 63
- دیدگاه دیگر مذاهب 65
- دیدگاه فقهای امامیّه 69
- قانون مدنی 69
- دیدگاه دیگر مذاهب 71
- معنای تنجیز 73
- شرط سوم: تنجیز 73
- دیدگاه امامیّه 73
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 74
- اشاره 76
- فقه امامیّه 76
- دیدگاه امامیّه 83
- احکام این اقسام 83
- وقف منقطع 83
- دیدگاه دیگر مذاهب 84
- دیدگاه امامیّه 85
- وقف منقطع الاوّل 85
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 87
- دیدگاه امامیّه 88
- دیدگاه امامیّه 90
- شرط پنجم: اخراج از نفس 90
- اشاره 90
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 91
- انتفاع واقف از وقف خویش 93
- دیدگاه دیگر مذاهب 96
- دیدگاه فقهای مذاهب درباره قبض در وقف 98
- معنای لغوی و اصطلاحی قبض 98
- دیدگاه فقهای امامیّه 98
- شرط ششم: قبض 98
- دیدگاه دیگر مذاهب 104
- دیدگاه امامیّه 107
- شرط اوّل تا چهارم: بلوغ، عقل، رشد (و کمال) و عدم حَجْر 107
- دیدگاه امامیّه 109
- شرط پنجم: اختیار و قصد 109
- اشاره 110
- شرط ششم: مالک بودن 110
- دیدگاه امامیّه 110
- دیدگاه دیگر مذاهب 112
- اشاره 113
- دیدگاه فقهای امامیّه 113
- شرط هفتم: اسلام 113
- دیدگاه فقهای اهل سنّت 114
- فصل سوم: مال موقوف؛ شرایط 115
- اشاره 115
- دیدگاه امامیّه 115
- شرط اوّل: عین قابل انتفاع 115
- قسمت مال موقوف بین دو یا چند نفر 122
- دیدگاه دیگر مذاهب 123
- فروع مترتّب بر این شرط 123
- فقه امامیّه 129
- شرط دوم: قابلیّت تملّک 129
- دیدگاه دیگر مذاهب 131
- مبحث اوّل: وقف خاصّ و عامّ 132
- مبحث دوم: شرایط موقوفٌ عَلَیْه 133
- دیدگاه امامیّه 133
- اشاره 133
- شرط اوّل: وجود 133
- شرط دوم: تعیین 136
- اشاره 136
- دیدگاه دیگر مذاهب 136
- دیدگاه دیگر مذاهب 140
- دیدگاه امامیّه 146
- دیدگاه دیگر مذاهب 147
- شرط سوم: صحّت تملّک 148
- دیدگاه امامیّه 148
- دیدگاه دیگر مذاهب 150
- دیدگاه دیگر مذاهب 151
- دیدگاه امامیّه 151
- اشاره 152
- شرط پنجم: اسلام و ایمان 152
- اشاره 159
- مبحث سوم: وقف بر اولاد 159
- اشاره 161
- دیدگاه امامیّه 165
- دیدگاه دیگر مذاهب 166
- ذرّیّه، عقِب ،نسل 167
- دیدگاه دیگر مذاهب 170
- اشاره 171
- چند فرع 172
- اشاره 173
- مبحث چهارم: بیان مصادیق واژه ها و اصطلاحات 173
- مسلمین 174
- شیعه 176
- اهل بیت و آل رسول 177
- «فی سبیل اللّه»، «فی سبیل الثواب»، «فی سبیل الخیر» 186
- دیدگاه امامیّه 186
- دیدگاه دیگر مذاهب 187
- فقرا 188
- اشاره 190
- جیران = همسایگان 190
- چند نکته 192
- اشاره 193
- دیدگاه امامیّه 193
- مبحث پنجم: چگونگی مصرف درآمد وقف 193
- چند نکته 195
- دیدگاه دیگر مذاهب 196
- گفتار 1 - لزوم نگهداری و صیانت مال موقوف 198
- دیدگاه امامیّه 198
- مبحث اوّل: نگهداری و هزینه مال موقوف 198
- گفتار 2- هزینه مال موقوف 199
- دیدگاه امامیّه 199
- دیدگاه دیگر مذاهب 200
- گفتار 1- مالک رَقَبه اموالِ مَوقوفه کیست ؟ 201
- مبحث دوم: ملکیّت در وقف 201
- اشاره 201
- دیدگاه فقهای امامیّه 202
- مالکیّت موقوفٌ عَلَیْه 204
- چند نکته 208
- دیدگاه امامیّه 212
- گفتار 2- اجاره وقف توسّط موقوفٌ عَلَیْه 212
- دیدگاه دیگر مذاهب 215
- گفتار 3- شخصیّت حقوقی وقف 217
- مبحث سوم: شروط واقف 220
- گفتار 1- معنای شرط 220
- گفتار 3- شرایط صحّت شروط 223
- شرط اوّل: عدم مخالفت با مقتضای عقد 223
- اشاره 223
- شرط سوم: عدم مخالفت با کتاب و سنّت 224
- شرط دوم: اقتران به انشای وقف 224
- شرط پنجم: جایز بودن نفس شرط 225
- شرط چهارم: عدم جهالت (معلوم بودن) 225
- گفتار 4- بعضی از مصادیق شروط واقف 228
- اشاره 228
- فقه اهل سنّت 234
- احکام شروط ده گانه 235
- اشاره 238
- گفتار 1- معنای تولیت (ولایت) و نظارت بر وقف 241
- مبحث چهارم: تولیت و نظارت بر وقف 241
- اشاره 241
- اشاره 242
- نظارت در اصطلاح 242
- گفتار 2- اقسام ولایت 242
- ولایت واقف و ... 243
- دیدگاه امامیّه 243
- اشاره 245
- چندنکته 246
- چند نکته 248
- نکته هایی از قانون مدنی 249
- دیدگاه دیگر مذاهب 250
- دیدگاه امامیّه 253
- گفتار 3- شرایط متولّی 253
- اشاره 257
- گفتار 4- عزل متولّی در صورت سلب صلاحیت و... 257
- گفتار 5- ولایت برای تعیین و گزینش نگهبانان و کارگران و ... 261
- گفتار 6- نظارت بر متولّی 262
- دیدگاه امامیّه 263
- تفویض و توکیل در تولیت 264
- اجاره مال موقوف توسّط متولّی 264
- دیدگاه دیگر مذاهب 265
- گفتار 8- اجرت متولّی (حق التّولیه) 269
- دیدگاه امامیّه 269
- دیدگاه دیگر مذاهب 270
- گفتار 1- ادلّه عدم جواز بیع (فی الجمله) 273
- مبحث پنجم: بیع و استبدال وقف 273
- گفتار 2- آیا وقف با بیع باطل می شود یا با جواز بیع؟ 276
- گفتار 4- مساجد 278
- دیدگاه امامیّه 278
- اشاره 278
- مقام اوّل: بیع و تصرّف در اصل مسجد 279
- مقام دوم: اموال مساجد 283
- دیدگاه دیگر مذاهب درباره مساجد 286
- گفتار 5- بیع و استبدال در وقف خاصّ 289
- اشاره 289
- صُوَر ده گانه جواز بیع 290
- نکته ای از صاحب عروه 312
- حکم ثمن مال وقف در صورت بیع 314
- یادآوری چند نکته 318
- متصدی بیع وقف کیست ؟ 319
- نکته 322
- نکته پایانی این مبحث 329
- مبحث ششم: راههای اثبات وقف 330
- گفتار 1- بیان راههای اثبات در فقه فریقین 330
- دیدگاه امامیّه 330
- اشاره به دو نکته 334
- دیدگاه دیگر مذاهب 335
- مبحث هفتم: وقف در مرض موت 338
- گفتار 1- معنای مرض موت 338
- اشاره 339
- گفتار 2- معنای تبرّع 339
- اشاره 340
- گفتار 3- حکم مسأله 340
- تبرّعات منجّزه و مؤَجَّله 340
- ادله قول اوّل 341
- ادّله قول دوم 343
- دیدگاه دیگر مذاهب 345
- اشاره به چند نکته 346
- مبحث اوّل: سُکنی، عُمری و رُقبی از دیدگاه امامیّه 348
- گفتار 1- معانی این عناوین 348
- شرط اوّل: صیغه عقد 351
- شرط دوم: قبض 352
- گفتار 3- آیا اثر و فایده این عقود نقل منفعت است؟ 354
- گفتار 4- مواردی که متعلّقِ سکنی، عمری و رقبی قرار می گیرند 355
- گفتار 5- قلمرو استفاده ساکن مُعمَر... 356
- گفتار 6- آیا قبل از انقضای مدّت مقرر، مالک حق بیع و... دارد؟ 357
- گفتار 7- حکم این عقود در صورت مرگ یکی از متعاقدین 358
- گفتار 1- موارد و معنی حبس 359
- مبحث دوم: حبس (از دیدگاه امامیّه) 359
- گفتار 2- حبس؛ لزوم یا عدم لزوم؟ 361
- مبحث سوم: عمری، رُقبی و سُکنی از دیدگاه دیگر مذاهب 363
- گفتار 1- معنای این عناوین 363
- گفتار 2- حکم عمری 364
- گفتار 3- حکم رقبی 366
- گفتار 4- حکم سُکنی 367
- اشاره 368
- گفتار 1- اسلام دین زندگی است 369
- اشاره 369
- گفتار 2- ثروت (و دنیا) از دیدگاه اسلام 370
- گفتار 3- اقتصاد اسلامی در مقایسه با دیگر مکتبهای اقتصادی 374
- گفتار 1- تفاوت مکتب اقتصادی و علم اقتصاد 376
- گفتار 2- وظیفه و کار اصلی محقّق در مکتب اقتصادی اسلام، کشف است 378
- گفتار 3- اسلام و علم اقتصاد 378
- اشاره 380
- گفتار 1- هدف اوّلی (یا اصلی) 380
- گفتار 2- هدفهای فرعی و ثانوی 382
- اشاره 382
- گفتار 1- نقش وقف در تحقّق هدف اصلی و اوّلی 388
- گفتار 2- نقش وقف در تحقّق اهداف فرعی اقتصاد اسلامی 390
- الف - تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی (و سیاسی) و رشد و توسعه 390
- اشاره 390
- اشاره 396
- ب - تأثیر وقف بر تحقّق عدالت اجتماعی و رفاه عمومی 396
- نقش وقف 397
- اشاره 399
- گفتار 3- گوشه هایی از موارد و جهات مصرف اوقاف 399
- اشاره 412
نیست.(1)
فصل سوم: مال موقوف؛ شرایط
شرط اوّل: عین قابل انتفاع
دیدگاه امامیّه
اشاره
از شرایطی که عموم فقها آن را مطرح کرده و دروقف معتبر دانسته اند این است که مال موقوف باید عینی باشد که با بقاواستمرار آن، قابل انتفاع باشد و مانند طعام وامثال آن نباشد که باانتفاع ازآن مستهلک شود و نتواند برای صدقه جاریه و مستمر، موضوع باشد.
شیخ در مبسوط می نویسد: هر عینی که بیع آن جایز و انتفاع از آن با بقای آن ممکن باشد، وقف آن جایز است؛ همانند اراضی، املاک ، خانه ها، حیوانات، سلاح و...(2) وی
در خلاف برای این مسأله چنین استدلال می کند: دلیل ما برای این مسأله عموم اخبار در جواز وقف است مانند: اَلْوُقوُفُ عَلی حَسَب ما یَشْرطُ الواقِفُ و این بیان بر عموم خود باقی است. هرکس بخواهد آن را تخصیص بزند بر اوست که دلیل بیاورد. ونیز روایت
1- الفقه الاسلامی وادلّته: 8/197-198؛ از ردّالمحتار:3/394؛ الشّرح الکبیر و حاشیه الدّسوقی: 4/78؛ الشّرح الصغیروبُلغَه السّالک:4/118؛ مغنی المحتاج: 2/38؛ المغنی: 5/588؛ کشّاف القناع: 4/273.
2- المبسوط: 3/301 .