وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 161

وَ مُحَرَّمٌ عَلی اَزْواجِنا...»(1) «و گفتند آنچه در شکم این چارپایان است مخصوص مردان ماست و بر زنان ما حرام است».

برای رفع همین مشکل بود که عمربن عبدالعزیز به اِبطال صدقاتی که زنان ازآن محروم شده بودند، تصمیم گرفت، امّا اَجَل به او مهلت نداد.(2)

شاید اگر بجز متولّیان اوقاف، حکّام اسلامی نیز به طور صحیح بر اوقاف ومتولّیان و نُظّار آنها اِشراف ونظارت دقیق داشته باشند، مشکلات و سوء استفاده های کلان پیش نیاید.

درهر صورت مشروعیّت وقف اولادی مسلّم و مفروغٌ عنه است و سنّت و سیره عملی معصومین علیهم السلام و صحابه و تابعین نیز مؤیّد، بلکه مُثبِتِ آن است.

2- دخول یا عدم دخول اولادِ اولاد در «اولاد»

اشاره

شیخ طوسی در مبسوط، تصریح کرده است که اگرکسی بگوید: این مال را بر اولاد خود وقف کردم و هر گاه اولادم منقرض شدند وقف بر فقرا باشد، تنها اولاد صُلبی(بلاواسطه) او مشمول این وقف خواهند بود و شامل اولادِاولاد او نمی شود. برای این که اولاد اولاد، مجازا «اولاد» محسوب می شوند، نه حقیقتا. لذا صحیح است که کسی بگوید: این شخص اگر فرزند من نیست فرزند فرزند من که هست همچنان که جدّ انسان مجازا پدر نامیده می شود.

شیخ ضمن اختیار این قول، از بعضی از علمای امامیّه نقل کرده است که در فرض فوق فرزندان فرزند، خواه از طریق پسر یا دختر، داخل خواهندبود.(3) شیخ مفید فرزندان

فرزند رادر وقف بر اولاد، داخل می داند.(4) بعید نیست منظور شیخ طوسی از عبارت مبسوط: «بَعضُ اَصحابِنا» شیخ مفید باشد که چون نمی خواسته دیدگاهش را بپذیرند،

برای احترام نام وی را نبرده است.

علاّمه در مختلف بعد از نقل قول شیخ در مبسوط آن را از ابن جُنید نیز نقل کرده

1- انعام: 139.
2- محاضراتٌ فی الوقف:11.
3- المبسوط:3/296.
4- المقنعه: 654.