وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 22

اَجْراها فی حَیاتِهِ فَهِیَ تَجْری بَعْدَ مَوْتِهِ اِلی یَوْمِ القِیامَه وَ صَدَقَهٌ مَوقُوفَهٌ لا تُورَثُ... .»(1): «بعد از مرگ انسان، بجز سه خصلت، هیچ پاداشی در پی او نخواهد بود (برایش سود نخواهد داشت):

الف - صدقه ای که در زمان حیاتش جاری ساخته است که تاروز قیامت جریان دارد.

ب - صدقه موقوفه ای که ارث برده نمی شود و ...».

4- امام باقر علیه السلام از آبای بزرگوارش نقل کرده است: رسول خدا صلی الله علیه و آلهبه مردی برخوردند که در باغی برای خود درختی می کاشت، حضرت ایستاد و به او فرمود: دوست نداری تو را به درختی راهنمایی کنم که ازحیث پاکیزگی میوه و ... مستحکمتر و با

دوام تر از این درخت باشد؟ عرض کرد: بلی ای رسول خدا! پدر و مادرم به قربانت! حضرت فرمود: هر صبح و شام بگو: سبحان اللّه والحمدللّه و لااله الااللّه واللّه اکبر

...(رسول خدا صلی الله علیه و آلهدر واقع بدین وسیله وی را به انفاق و تصدّق تشویق فرمود) آن مرد عرض کرد: ای رسول خدا، من شما را گواه می گیرم که این باغ من از این به بعد به عنوان

صدقه مقبوضه (برگشت ناپذیر) برای مسلمانان فقیری که در «صُفّه» زندگی می کنند، خواهد بود. به دنبال این عمل آیه کریمه نازل شد: «فاَمّا مَنْ اَعْطی وَ اتَّقی وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنی فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْری»(2): «امّا هر کس عطا و احسان کرد و خداترس شد و به نیکویی تصدیق کرد، ما هم البتّه کار او را سهل و آسان می گردانیم».(3)

مسأله جایگاه و اهمّیّت وقف از دیدگاه امامیه در مبحث «تاریخچه وقف» روشنتر خواهد شد.

تفاسیر و روایات اهل سنّت

الف - تفاسیر

غالب مفسّران از جمله قرطبی(4)، سیوطی(5)، فخر رازی(6)، سیّد قطب(7)

و ... در ذیل آیه

1- بحارالانوار: 103/181؛ وسائل الشیعه: 13/292؛ بدایه النّهایه: 2/184.
2- اللّیل: 5-7.
3- بحارالانوار: 103/182، به نقل از امالی صدوق.
4- تفسیر قرطبی: 4/132.
5- الدُّرالمنثور: 2/259.
6- التفسیر الکبیر: 8/143-144.
7- فی ظلال القرآن: 1/628.