- پیشگفتار 1
- اشاره 4
- گفتار 1- وقف در لغت 5
- مبحث اوّل: وقف و صدقه در لغت و اصطلاح 5
- گفتار 2- صدقه در لغت 6
- گفتار 3- وقف در اصطلاح فقها 8
- گفتار 4- توضیح مفرداتِ تعریف 10
- مبحث دوم: رابطه واژه «وقف» و «صدقه» 12
- فقه امامیّه 15
- مبحث اوّل: مشروعیّت وقف 15
- فقه اهل سنّت 16
- منکران مشروعیّت 19
- اشاره 20
- مبحث دوم: اهمیّت و جایگاه وقف 20
- ب - روایات 21
- الف - تفاسیر 21
- الف - تفاسیر 22
- تفاسیر و روایات اهل سنّت 22
- ب - روایات 23
- مبحث اوّل: وقف در قبل از اسلام 25
- مبحث دوم: وقف در میان ملل غیرمسلمان 27
- مبحث سوم: وقف در جوامع اسلامی 32
- اشاره 32
- گفتار 1- موقوفات یا «صدقات» رسول خدا صلی الله علیه و آله 32
- حوائط هفت گانه 33
- فدک 34
- بررسی مسأله فدک از نظر امامیّه 37
- ادلّه نِحله (هِبه) بودن فدک 38
- گفتار 2- وقف در سیره معصومین علیهم السلام 41
- موارد هشت گانه صدقات رسول خدا صلی الله علیه و آله 41
- اشاره 41
- حضرت زهراء علیهاالسلام 44
- اوقاف و صدقات برخی دیگر از امامان علیهم السلام 46
- گفتار 3- وقف در سیره صحابه و تابعین 47
- اشاره 50
- اشاره 51
- شرط اوّل: قصد قُربت 51
- دیدگاه فقهای امامیّه 51
- دلایل کسانی که قربت را معتبر نمی دانند 52
- دلایل کسانی که قربت را معتبر می دانند 53
- دیدگاه دیگر مذاهب 54
- شرط دوم: صیغه 56
- معنای لغوی و اصطلاحی صیغه 56
- دیدگاه امامیّه 56
- دیدگاه دیگر مذاهب 58
- دیدگاه امامیه 59
- اشاره 59
- 2 - وقف، عقد است یا ایقاع ؟ 59
- دیدگاه دیگر مذاهب اسلامی 62
- 3 - آیا وقف از عقود لازم است؟ 63
- اشاره 63
- دیدگاه امامیّه 63
- دیدگاه دیگر مذاهب 65
- دیدگاه فقهای امامیّه 69
- قانون مدنی 69
- دیدگاه دیگر مذاهب 71
- معنای تنجیز 73
- شرط سوم: تنجیز 73
- دیدگاه امامیّه 73
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 74
- اشاره 76
- فقه امامیّه 76
- دیدگاه امامیّه 83
- وقف منقطع 83
- احکام این اقسام 83
- دیدگاه دیگر مذاهب 84
- دیدگاه امامیّه 85
- وقف منقطع الاوّل 85
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 87
- دیدگاه امامیّه 88
- دیدگاه امامیّه 90
- شرط پنجم: اخراج از نفس 90
- اشاره 90
- دیدگاه فقهای دیگر مذاهب 91
- انتفاع واقف از وقف خویش 93
- دیدگاه دیگر مذاهب 96
- دیدگاه فقهای مذاهب درباره قبض در وقف 98
- معنای لغوی و اصطلاحی قبض 98
- دیدگاه فقهای امامیّه 98
- شرط ششم: قبض 98
- دیدگاه دیگر مذاهب 104
- شرط اوّل تا چهارم: بلوغ، عقل، رشد (و کمال) و عدم حَجْر 107
- دیدگاه امامیّه 107
- شرط پنجم: اختیار و قصد 109
- دیدگاه امامیّه 109
- اشاره 110
- شرط ششم: مالک بودن 110
- دیدگاه امامیّه 110
- دیدگاه دیگر مذاهب 112
- شرط هفتم: اسلام 113
- اشاره 113
- دیدگاه فقهای امامیّه 113
- دیدگاه فقهای اهل سنّت 114
- اشاره 115
- فصل سوم: مال موقوف؛ شرایط 115
- شرط اوّل: عین قابل انتفاع 115
- دیدگاه امامیّه 115
- قسمت مال موقوف بین دو یا چند نفر 122
- دیدگاه دیگر مذاهب 123
- فروع مترتّب بر این شرط 123
- فقه امامیّه 129
- شرط دوم: قابلیّت تملّک 129
- دیدگاه دیگر مذاهب 131
- مبحث اوّل: وقف خاصّ و عامّ 132
- مبحث دوم: شرایط موقوفٌ عَلَیْه 133
- دیدگاه امامیّه 133
- شرط اوّل: وجود 133
- اشاره 133
- اشاره 136
- شرط دوم: تعیین 136
- دیدگاه دیگر مذاهب 136
- دیدگاه دیگر مذاهب 140
- دیدگاه امامیّه 146
- دیدگاه دیگر مذاهب 147
- دیدگاه امامیّه 148
- شرط سوم: صحّت تملّک 148
- دیدگاه دیگر مذاهب 150
- دیدگاه دیگر مذاهب 151
- دیدگاه امامیّه 151
- اشاره 152
- شرط پنجم: اسلام و ایمان 152
- اشاره 159
- مبحث سوم: وقف بر اولاد 159
- اشاره 161
- دیدگاه امامیّه 165
- دیدگاه دیگر مذاهب 166
- ذرّیّه، عقِب ،نسل 167
- دیدگاه دیگر مذاهب 170
- اشاره 171
- چند فرع 172
- مبحث چهارم: بیان مصادیق واژه ها و اصطلاحات 173
- اشاره 173
- مسلمین 174
- شیعه 176
- اهل بیت و آل رسول 177
- دیدگاه امامیّه 186
- «فی سبیل اللّه»، «فی سبیل الثواب»، «فی سبیل الخیر» 186
- دیدگاه دیگر مذاهب 187
- فقرا 188
- اشاره 190
- جیران = همسایگان 190
- چند نکته 192
- دیدگاه امامیّه 193
- اشاره 193
- مبحث پنجم: چگونگی مصرف درآمد وقف 193
- چند نکته 195
- دیدگاه دیگر مذاهب 196
- گفتار 1 - لزوم نگهداری و صیانت مال موقوف 198
- مبحث اوّل: نگهداری و هزینه مال موقوف 198
- دیدگاه امامیّه 198
- دیدگاه امامیّه 199
- گفتار 2- هزینه مال موقوف 199
- دیدگاه دیگر مذاهب 200
- اشاره 201
- گفتار 1- مالک رَقَبه اموالِ مَوقوفه کیست ؟ 201
- مبحث دوم: ملکیّت در وقف 201
- دیدگاه فقهای امامیّه 202
- مالکیّت موقوفٌ عَلَیْه 204
- چند نکته 208
- گفتار 2- اجاره وقف توسّط موقوفٌ عَلَیْه 212
- دیدگاه امامیّه 212
- دیدگاه دیگر مذاهب 215
- گفتار 3- شخصیّت حقوقی وقف 217
- گفتار 1- معنای شرط 220
- مبحث سوم: شروط واقف 220
- شرط اوّل: عدم مخالفت با مقتضای عقد 223
- گفتار 3- شرایط صحّت شروط 223
- اشاره 223
- شرط سوم: عدم مخالفت با کتاب و سنّت 224
- شرط دوم: اقتران به انشای وقف 224
- شرط پنجم: جایز بودن نفس شرط 225
- شرط چهارم: عدم جهالت (معلوم بودن) 225
- گفتار 4- بعضی از مصادیق شروط واقف 228
- اشاره 228
- فقه اهل سنّت 234
- احکام شروط ده گانه 235
- اشاره 238
- گفتار 1- معنای تولیت (ولایت) و نظارت بر وقف 241
- مبحث چهارم: تولیت و نظارت بر وقف 241
- اشاره 241
- اشاره 242
- گفتار 2- اقسام ولایت 242
- نظارت در اصطلاح 242
- دیدگاه امامیّه 243
- ولایت واقف و ... 243
- اشاره 245
- چندنکته 246
- چند نکته 248
- نکته هایی از قانون مدنی 249
- دیدگاه دیگر مذاهب 250
- دیدگاه امامیّه 253
- گفتار 3- شرایط متولّی 253
- گفتار 4- عزل متولّی در صورت سلب صلاحیت و... 257
- اشاره 257
- گفتار 5- ولایت برای تعیین و گزینش نگهبانان و کارگران و ... 261
- گفتار 6- نظارت بر متولّی 262
- دیدگاه امامیّه 263
- اجاره مال موقوف توسّط متولّی 264
- تفویض و توکیل در تولیت 264
- دیدگاه دیگر مذاهب 265
- گفتار 8- اجرت متولّی (حق التّولیه) 269
- دیدگاه امامیّه 269
- دیدگاه دیگر مذاهب 270
- گفتار 1- ادلّه عدم جواز بیع (فی الجمله) 273
- مبحث پنجم: بیع و استبدال وقف 273
- گفتار 2- آیا وقف با بیع باطل می شود یا با جواز بیع؟ 276
- دیدگاه امامیّه 278
- گفتار 4- مساجد 278
- اشاره 278
- مقام اوّل: بیع و تصرّف در اصل مسجد 279
- مقام دوم: اموال مساجد 283
- دیدگاه دیگر مذاهب درباره مساجد 286
- گفتار 5- بیع و استبدال در وقف خاصّ 289
- اشاره 289
- صُوَر ده گانه جواز بیع 290
- نکته ای از صاحب عروه 312
- حکم ثمن مال وقف در صورت بیع 314
- یادآوری چند نکته 318
- متصدی بیع وقف کیست ؟ 319
- نکته 322
- نکته پایانی این مبحث 329
- مبحث ششم: راههای اثبات وقف 330
- گفتار 1- بیان راههای اثبات در فقه فریقین 330
- دیدگاه امامیّه 330
- اشاره به دو نکته 334
- دیدگاه دیگر مذاهب 335
- مبحث هفتم: وقف در مرض موت 338
- گفتار 1- معنای مرض موت 338
- اشاره 339
- گفتار 2- معنای تبرّع 339
- اشاره 340
- گفتار 3- حکم مسأله 340
- تبرّعات منجّزه و مؤَجَّله 340
- ادله قول اوّل 341
- ادّله قول دوم 343
- دیدگاه دیگر مذاهب 345
- اشاره به چند نکته 346
- مبحث اوّل: سُکنی، عُمری و رُقبی از دیدگاه امامیّه 348
- گفتار 1- معانی این عناوین 348
- شرط اوّل: صیغه عقد 351
- شرط دوم: قبض 352
- گفتار 3- آیا اثر و فایده این عقود نقل منفعت است؟ 354
- گفتار 4- مواردی که متعلّقِ سکنی، عمری و رقبی قرار می گیرند 355
- گفتار 5- قلمرو استفاده ساکن مُعمَر... 356
- گفتار 6- آیا قبل از انقضای مدّت مقرر، مالک حق بیع و... دارد؟ 357
- گفتار 7- حکم این عقود در صورت مرگ یکی از متعاقدین 358
- گفتار 1- موارد و معنی حبس 359
- مبحث دوم: حبس (از دیدگاه امامیّه) 359
- گفتار 2- حبس؛ لزوم یا عدم لزوم؟ 361
- مبحث سوم: عمری، رُقبی و سُکنی از دیدگاه دیگر مذاهب 363
- گفتار 1- معنای این عناوین 363
- گفتار 2- حکم عمری 364
- گفتار 3- حکم رقبی 366
- گفتار 4- حکم سُکنی 367
- اشاره 368
- گفتار 1- اسلام دین زندگی است 369
- اشاره 369
- گفتار 2- ثروت (و دنیا) از دیدگاه اسلام 370
- گفتار 3- اقتصاد اسلامی در مقایسه با دیگر مکتبهای اقتصادی 374
- گفتار 1- تفاوت مکتب اقتصادی و علم اقتصاد 376
- گفتار 2- وظیفه و کار اصلی محقّق در مکتب اقتصادی اسلام، کشف است 378
- گفتار 3- اسلام و علم اقتصاد 378
- اشاره 380
- گفتار 1- هدف اوّلی (یا اصلی) 380
- گفتار 2- هدفهای فرعی و ثانوی 382
- اشاره 382
- گفتار 1- نقش وقف در تحقّق هدف اصلی و اوّلی 388
- گفتار 2- نقش وقف در تحقّق اهداف فرعی اقتصاد اسلامی 390
- الف - تأثیر وقف بر استقلال اقتصادی (و سیاسی) و رشد و توسعه 390
- اشاره 390
- اشاره 396
- ب - تأثیر وقف بر تحقّق عدالت اجتماعی و رفاه عمومی 396
- نقش وقف 397
- اشاره 399
- گفتار 3- گوشه هایی از موارد و جهات مصرف اوقاف 399
- اشاره 412
وقفیّت به همان مقدار از سهم اقرارکننده ثابت می شود و نفی وقفیّت توسّط دیگر شرکا موجب بطلان وقفیّت حصّه اقرارکننده نمی شود.(1)
4- شیاع
کاشف الغطاء اظهار داشته است: وقف از مواردی است که از دیدگاه فقها با شیاع ثابت می شود. شیاعی که موجب ظنّ نزدیک (متآخم) به علم شود.(2) صاحب عروه اعتبار
حصول علم به وسیله شیاع را تقویت کرده است که در این صورت، شیاع یک راه و دلیل مستقلّ نخواهد بود، زیرا علم، خود قویترین راه اثبات است و به عنوان اوّلین راه ذکر
شد.
5- استقلال ید موقوفٌ عَلَیْه
یعنی موقوفٌ عَلَیْه آن را در تصرّف و سلطه خود داشته باشد که در این صورت وقفیّت آن مال ثابت می شود. البتّه تا زمانی که خلافش ثابت نشود.(3) سیّد در عروه یادآور
شده است که باید این مال مدّت مدیدی بدون معارض در تصرّف وقف باشد.(4)
در صورتی که دلیل سیّد، قاعده معروف ید (اماره ملکیّت است) باشد، کم و زیاد بودن مدّت آن نباید تأثیری داشته باشد.
6- معامله وقفیّت، توسّط مسلمین
اگر برخورد مسلمین با موردی همانند برخورد و رفتار با اوقاف باشد، این خود نیز از نشانه ها و علایمی است که وقف را اثبات می کند، مثل این که در آن جا نماز می خوانند یا اموات خود را به خاک می سپارند و یا احترامی برای آن قایلند که این گونه احترامها جز
برای مساجد و مشاهد و ... انجام نمی شوند.
1- منهاج الصّالحین، حکیم: 2/264.
2- کشف الغطاء: ص181.
3- کشف الغطاء: ص181.
4- ملحقات العروه: 2/267.
7- وجود علایم