وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 374

گفتار 3- اقتصاد اسلامی در مقایسه با دیگر مکتبهای اقتصادی

نظام اقتصادی اسلام به دلیل توجّه به همه ابعاد وجودی انسان، یعنی توجّه و عنایت به جنبه فردی و اجتماعی و بُعد مادّی و معنوی وی از دو نظام سرمایه داری و سوسیالیسم کاملاً متمایز است. اسلام مکتبی است که در همه ابعاد زندگی انسان، دین وسط است و از افراط و تفریطها دوری گزیده است. نه آن افسار گسیختگی در مورد مالکیّت و فعّالیّتهای اقتصادی در نظام سرمایه داری را که موجب آن همه فساد و فحشا و... شده و فقر را نیز ریشه کن نکرده است، تأیید می کند، و نه آن محدودیّت در مالکیّت

فردی را که در نظام سوسیالیستی مورد توجّه است، می پذیرد؛ یعنی کار به قدر توان و بهره بردن به قدر نیاز که لازمه آن دلسردی و عدم رغبت در کار و ظلم بی حدّ و حصر نسبت به مردم زحمتکش از یک سو و تبدیل دولت و سردمداران حکومت به عمده مالکها و سرمایه دارانی به مراتب بزرگتر از سرمایه داران نظام سرمایه داری از سوی دیگر است.

اسلام در عین حال که مالکیّت فردی را می پذیرد و کار و کوشش را تشویق می کند و هر کس را مالک ثمره کار خود می داند، با قیدها و محدودیّتهای گوناگون، از تمرکز ثروت

جلوگیری می کند و با فقر اجتماعی و فردی بشدّت می ستیزد قیدهایی چون:

1- مخالفت با گنجوری و انباشتن ثروتهای آن چنانی «وَ الَّذینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّهَ وَ لایُنْفِقونَها فیِ سَبِیلِ اللّه ِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ اَلیمٍ»(1): کسانی را که طلا و نقره گنجینه وذخیره می کنند و در راه خدا انفاق نمی کنند به عذاب دردناک بشارت ده.
2- تشریع مالکیّت اجتماعی که به دست دولت اِعمال می شود مانند خمس، انفال وفی ء
3- تشویق و تحریض فراوان به انفاق و صدقات و...
4- تقسیم مالکیّت به مشروع و نامشروع و مخالفت با مالکیّت نامشروع. امام خمینی در این باره اظهار داشته است: «مالکیّتهای چند میلیاردی از راه مشروع به دست نیامده و
1- توبه: 34.