وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 40

لازم نیست، بلکه اقامه بیّنه بر کسانی واجب است که ملکیّت وی را منکرند و ادّعای ملکیّت برای مسلمین ویاحکومت می کنند.(1) شهید صدرنیزاین دلیل رابابیانی روشن و متقن بیان کرده است.(2)

سیّد مرتضی در پاسخ این پرسش که چرا علی علیه السلام بعد از به حکومت رسیدن، فدک رارها کرد، می نویسد: دلیل این امر همان دلیل تنفیذ و تثبیت آن حضرت است نسبت به احکام قوم وتغییر ندادن آنها که در حقیقت نوعی تقیّه بوده است.(3)

البتّه مبحث فدک مبحثی است مفصّل و طولانی که مجال بحث آن این جا نیست علاقه مندان می توانند به کتاب ارزشمند فدک فی التاریخ نوشته شهید صدر مراجعه کنند. آنچه ما را به بیان همین مقدار بحث درباره فدک واداشت اشاره به اثبات این مطلب بود که فدک جزو صدقات واوقاف رسول خدا صلی الله علیه و آله نبوده و این سرزمین بر اساس مدارک و دلایل بی شماری نِحله و هبه آن حضرت به حضرت زهرا علیهاالسلام بوده است.

شاید اگر محقّقان و مورّخان اهل سنّت در این مورد با دیده انصاف می نگریستند به همین نتیجه می رسیدند و در تحقیقات و نوشته های خویش آن طور دچار تناقض نمی شدند. برای نمونه توجّه خوانندگان را به یک نکته جلب می کنیم:

ابن اثیر در تاریخ خود می نویسد:نیمه ای از فدک، خالصه رسول خدا صلی الله علیه و آلهبود که حضرت آن را برای رهگذران (ابناءالسبیل) قرار داده بود. وی آن گاه بعد از کمتر از یک

صفحه ضمن بیان سیر تاریخی فدک می نویسد: عمربن عبدالعزیز که به خلافت رسید دستور داد فدک را به همان گونه ای بازگردانند که در روزگار پیامبر خدا صلی الله علیه و آله، ابوبکر، عمر

و علی علیه السلام بوده است و آن را به فرزندان فاطمه زهرا علیهاالسلامواگذاشت.(4)

سؤال این است که اگر فدک در آن دوران ازطرف رسول خدا صلی الله علیه و آلهبرای رهگذران

وقف شده بوده است چگونه عمر بن عبدالعزیر چنین می گوید و چنین عمل می کند؟!

درباره فدک و نحله بودن آن سیّد محسن امین(5) و میرزا حبیب اللّه خویی(6) نیز بحث

1- شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید: 16/278 - 279، البته بامقداری توضیح.
2- فدک فی التاریخ: 148.
3- شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید: 16/278-279.
4- کامل، ابن اثیر: 1074-1075.
5- اعیان الشیعه: 1/315-319.
6- مِنهاج البرَاعه فی شرح نهج البلاغه: 20/100-115.