وقف در فقه اسلامی و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی صفحه 56

حنابله

حنابله وقف را بر امور مکروه و مباح، چون تعلیم شعر و تعلیم منطق، به این دلیل که قصد قربت در آنها نیست، صحیح نمی دانند.(1) در شرح کبیر بر مقنع (فقه حنبلی) آمده است که: وقف، جز بر «بِرّ» یا «معروف» صحیح نیست، و «بِرّ» و «معروف» عبارتند از: وقف بر فرزند، اقارب، مساجد، پُلها، کتب فقه و دانش، قرآن، مقابر، فی سبیل اللّه و...

وقف بر اهل ذمّه نیز اشکالی ندارد، زیرا دارای ملکیّت محترم هستند و صدقه بر آنان جایز است. خلاصه حنابله معتقدند وقف باید، مآلاً متمحّض در جهت بِرّ و قربت باشد.(2)

تنها دلیلی که نگارنده برای قایلان به اعتبار قصد قربت به آن دست یافته است همان صدقه بودن وقف است.(3)

شرط دوم: صیغه

معنای لغوی و اصطلاحی صیغه

صیغه در لغت به معنای خلقت و هیأت و شکل آمده است.(4) معنای آن در اصطلاح، الفاظ و عباراتی است که روشنگر اراده متکلّم و نوع تعرّف او می باشند. از این رو صیغه

وقف یعنی: آنچه واقف با آن از اراده خویش در وقف پرده برمی دارد.(5) در مبحث صیغه

مباحثی مورد بررسی قرار می گیرد:

1- مُعاطات در وقف

دیدگاه امامیّه

اوّلین مبحث این است که آیا در وقف معاطات کافی است و یا حتما به صیغه لفظی

1- الفقه الاسلامی و ادلّته: 8/195.
2- مُحاضراتٌ فی الوقف: 94.
3- محاضرات فی الوقف: 94.
4- لسان العرب: ماده صوغ؛ المصطلحات الوقفیّه: 161؛ النّهایه، ابن اثیر، المنجد و...
5- المصطلحات الوقفیّه: 160، از اِعلام المُوَقِّعین: 3/105 و البدائع: 2/229-213.