استفتاءات کتاب استفتاءات مرجع عالیقدر تشیّع حضرت آیه الله العضمی شاهرودی (دام ظله) صفحه 225

تخلف از قرارداد

سؤال 682 : شخصی مبلغ معینی را به عنوان مضاربه دریافت می کند ، با تعیین مقدار مشخصی از سود که از درآمد به صاحب پول بدهد ، ولی عامل با آن مبلغ جنس دیگری می خرد یا به مصرف زندگی خود می رساند ، در این صورت آیا عقد مضاربه باطل است یا نسبت به خرید جنس دیگر ( غیر مورد مذاکره ) صحیح نخواهد بود ؟

جواب : در مفروض سؤال چنانچه عامل جنسهای غیر مورد مذاکره را به طور ذمه ای خریده باشد ولو اینکه بعد از معامله ثمن آنرا از همان پول دریافتی داده باشد ، عمل حرام انجام داده است ، ولی معامله صحیح و نفع و ضرر آن به خود او مربوط می شود ، فقط اصل مبلغ دریافتی را ضامن است ، و در صورتی که معامله شخصی باشد یعنی به عین آن مال چیزی خریده باشد ، معامله فضولی و نفع و ضرر آن مربوط به خود صاحب مال است .

سؤال 683 : در فرض بطلان مضاربه یا فرض مصرف شدن مال المضاربه در لوازم شخصی عامل که مال در ذمه عامل مستقر می شود ، آیا حکم قرض الحسنه

را پیدا می کند که مالک نمی تواند سود مقرر را بگیرد ؟ و آیا راهی هست که مالک سود مقرر را بگیرد ؟

جواب : در صورتی که مال المضاربه را در لوازم زندگی شخصی خود مصرف کرده است مرتکب کار حرام شده و ضامن اصل مال المضاربه می باشد ، اگر بازگشت آن به معامله فضولی نشود .

سؤال 684 : شخصی پولی به کسی به عنوان مضاربه داده که از سود پول علی الحساب ماهانه مبلغی بپردازد ، پس از چند سالی آن شخص می گوید که من با این پول کار نکرده ام . ولی ماهانه را مرتب پرداخته است ، آیا اگر بگوید این مبالغی که پرداختم به شما بخشیدم ، مسؤلیتی متوجه طرفین نیست ؟ اگر بگوید این مبلغ بابت اصل پول بوده آیا پذیرفته است ، یا صاحب مال می تواند اصل سرمایه را مطالبه و پول طرف را ماهانه بپردازد ؟

جواب : در مفروض سؤال اگر بگوید پول را بخشیده ام مسؤلیتی به هیچ یک از طرفین متوجه نمی شود ، ولی اگر بگوید این مبلغ را از اصل پول داده ام در این صورت چنانچه صاحب پول یقین و یا ظن قوی دارد که عامل از پول استفاده نکرده است نمی تواند او را ملزم نماید بر اینکه مبلغ پرداختی را از اصل پول حساب ننماید ، و اما اگر در نظر او عامل متهم باشد می تواند او را نزد حاکم شرع قسم بدهد بر ادعای خودش ، و اما اینکه صاحب مال بتواند پول پرداختی ماهانه از طرف عامل را ماهانه پرداخت نماید و اصل

سرمایه را یکجا از او بگیرد موقوف است به رضایت طرفین .

سؤال 685 : در فرض تخلف از قرارداد مضاربه و مستقر شدن مال القراض در ذمه عامل ، آیا می شود حاکم شرع دستور بدهد که عامل مبلغ سود تعیین شده را به عنوان تعزیر تخلف از شرط و ارتکاب کار حرام به مالک بپردازد ؟