پژوهشی در علوم قرآنی صفحه 26

مرحله دوم

آنچه تا کنون گذشت توضیح مرحله اول از جمع آوری قرآن که مهمترین مرحله می باشد بود در عین حال دو نوع کار قرآنی در زمان خلفا صورت گرفته

است که از آنهاهم به جمع آوری و تدوین قرآن یاد شده است مرحله دوم از جمع آوری در زمان ابوبکر بوده است که عبارت از جمع نمودن مصحف های پراکنده در یکجا و تهیه جلدبرای آنها همان گونه که توضیح داده شد قرآن بر روی الواح و صحف نگاشته شده بودلیکن چون به صورت پراکنده بود ابوبکر زید بن ثابت را مامور کرد تا آنها را یک جاجمع نموده و به صورت کتاب مدون در آورد و برای آن جلد تهیه نماید.

انگیزه مرحله دوم

در اواخر سال یازدهم هجری بعد از رحلت رسول اللّه (ص )مسیلمه کذاب که دریمامه ادعای نبوت می کرد و اکاذیبی هم به عنوان وحی بافته بود,فتنه انگیزی نمود وموجب درگیری هواداران خود با مسلمانان شد در این جنگ که در زمان ابوبکر اتفاق افتاد تعداد زیادی از دو طرف کشته شدند,از جمله خود مسیلمه به دست وحشی قاتل حمزه سید الشهدا (رضوان اللّه علیه ), کشته شد ((196)) و تعداد زیادی از قاریان قرآن نیزکه برخی تا هفتاد نفر یاد کرده اند کشته شدند ((197)) . بعد از این جنگ که تعداد زیادی از قاریان را از مسلمانان گرفت , این خطرمطرح شدکه اگر چنین جنگی تکرار شود و تعداد دیگری از قاریان را از جامعه نو پای مسلمانان بگیرد ,آنگاه خطر تحریف , قرآن را تهدید خواهد نمود به همین جهت عده ای از جمله عمر با اصرار از خلیفه خواستند تا فکری درباره جمع آوری قرآن کند خلیفه هم زید بن ثابت را که یکی از نویسندگان وحی بود خواست و مامور این کار کرد و زید هم

این عمل را انجام داد, و سوره های قرآن را که پراکنده بودند جمع آوری نمود و در داخل جلد قرار داد. شواهد دیگری نیز این عمل ابوبکر را تایید می کند از جمله این گونه تعبیرات از طریق اهل سنت نقل شده است :(( سمعت علیا(ع ) یقول اعظم الناس فی المصاحف اجرا ابوبکرهو اول من جمع کتاب اللّه بین اللوحین ))((198)), ((از علی (ع ) شنیدم می فرمود ابوبکربیشترین پاداش در مورد قرآن را دارد زیرا وی اولین کسی بود که قرآن را جمع آوری نمود)). این قرآن در نزد ابوبکر بود تا هنگام وفات ایشان , آنگاه در نزد عمر قرار گرفت وپس از عمر هم در نزد حفصه دخترش بود که عثمان ازایشان برای استنساخ نسخه اصلی مطالبه نمود ((199)) بنابراین , شواهد روایی یا تاریخی که می گوید ابوبکر قرآن را جمع آوری نمود مانند:(( جمع القرآن ابوبکر فی قراطیس ))((200)) و مانند آنچه اکنون اشاره شد موردش همین کار قرآنی ابوبکر می باشد و هیچ گونه تعارضی هم با روایات جمع آوری قرآن در عهد رسول اللّه (ص ) یا درزمان عثمان ندارد.

مرحله سوم

توضیحات

مرحله سوم از تدوین قرآن , مربوط به زمان عثمان می شود در اثر اختلاف قرائتی که پدید آمده بود عثمان عده ای را ماموریت داد تا برای ایجاد وحدت قرائت تمام قرآنهای نویسندگان وحی را جمع آوری کنند و از روی صحیح ترین آنهایک قرآن به عنوان الگو در قرائت بنگارند و از روی آن نسخه چندین نسخه دیگراستنساخ کنند و به شهر های بزرگ ارسال نمایند, که از این کار نیز به عنوان جمع

آوری قرآن یاد شده است مانند آنچه مشهور است که جامع قرآن عثمان ((201)) است , منظوراین نوع جمع آوری می باشد.