پژوهشی در علوم قرآنی صفحه 36

!. در برخی روایات دیگر ضمن این که امام (ع ) مخاطب را از قرائت های گوناگون پرهیز می دهد, آنها را به قرائت متداول و متواتر در نزد مردم ارجاع می دهد:. (( قرا رجل علی ابی عبداللّه (ع ) وانا اسمع حروفا من القرآن لیس علی ما یقرؤوهاالناس فقال ابو عبد اللّه (ع ) کف عن هذه القراه اقرا کما یقر الناس ((238)) )), ((شخصی در نزد امام صادق (ع ) به نوعی قرآن قرائت می کند که متداول بین مردم نبوده است امام (ع ) به او می فرماید از این قرائت دست بردار همان گونه که مردم قرائت می کنند,همان طور قرائت کن )). که مفاد روایت طرد قرائت ها می باشد آنگاه در دنبال روایت سخن از قرآنی که علی بن ابی طالب (ع ) جمع آوری نمود می باشد,که در نزد امام زمان (ع ) ودیعه است , که قبلا شرح آن گذشت . در روایت دیگر از این مطلب تعبیر دیگر شده است :((عن الصادق (ع ) اقرؤوا کماعلمتم )) ((239)) , ((همان گونه که یاد گرفته اید قرائت کنید)). این گونه تعبیرات که در سخنان رسول اللّه (ص ) نیز نقل شده بود رهنمود به همین قرائت متداول در نزد مردم است که یک قرائت همواره معروف و متواتر در نزد مردم بوده است و این قرائت همان قرائت

اصلی قرآن است که معصومین (ع ) بر آن رهنمودهستند معلوم می شود در کنار قرائت اصلی و متواتر قرآن قراات گمنام همواره نیز بودندکه رسول اللّه (ص )و ائمه از آن پرهیز می دهند.

احتمال دیگر

برخی در این روایات احتمالی دیگر طرح نموده اند که منظور از این تعبیر((اقرؤوا کمایقر الناس )) رهنمودبه یک قرائت نیست , بلکه رهنمود به قرائت های متداول در آن زمان است و چه بسا خواسته اند این روایت را تایید بر قرائت های قرا سبع معنا کنند یعنی همان گونه که مردم قرائت های گوناگون دارند به همان قرائت ها قرائت کنید به غیر آنهاقرائت نکنید شاید بسیاری از فقها که قرائت های گوناگون و بخصوص قرا سبع را جایزمی دانند, این روایات را به همین احتمال معنا می کنند. لیکن این احتمال بی پایه است , زیرا در صورتی این احتمال صحیح می تواند باشد که قرائت های گوناگون از قرآن , در آن زمان متداول باشد, که همه آنها را بشناسند تا امام طرف را به آن رهنمود نماید و نیز باید قرائت قرا سبع در آن زمان متداول باشد تا بتوان روایت بر آن احتمال معنا کرد در حالی که در زمان صدور این روایت , سخن از قرائت قرا سبع نبود قرائت این هفت نفر مطرح نبود , زیرا زمان قرا سبع به بعد از امام صادق (ع ) است برخی از اینها اصولا در آن زمان مطرح نبودند و برخی هم اگر مطرح بودبه صورت قرائت گمنام بودند,زیرا شهرت و مطرح شدن قرا سبع به اواخر قرن سوم , زمان ابن مجاهد مربوط است

حمل روایات امام صادق (ع ) و دیگر ائمه (ع ) بر قرائت آنها به عنوان قرائت معروف در نزد مردم , بی اطلاعی از تطورات قراات و مطرح شدن قراسبع می باشد توضیح بیشتر در این باره خواهد آمد بنا بر این قرائت های گوناگون ازقرآن از نظر ائمه (ع ) نیز مردود می باشد.

پدیده اختلاف قرائت

با توجه به مطالبی که گذشت , قرائت های گوناگون از قرآن خارج از حقیقت قرآن واز نظر برهان و روایات رسول اللّه (ص ) و ائمه (ع ) امری مردود می باشد, گر چه مردودبودن قرائت های گوناگون دلیل نمی شود که وجود نداشته باشد, بلکه این پدیده عارضی از همان عهد رسول اللّه (ص ) پدید آمد و همیشه نیز وجود داشته است که روایات خوداشاره به این نکته داشتند در عین حال این قراات همواره در حاشیه قرائت اصلی بوده اند, هیچ گاه متداول نبوده اند از قرآن همواره یک قرائت متداول بوده است .

عوامل اختلاف قرائت

اختلاف قرائت انگیزه ها و عوامل متفاوت دارد, که برخی از آنها رابررسی می نماییم :.

الف :برخی اختلاف ها در اثر اختلاف لهجه است , که قاری قرائت اصلی را با لهجه خاص خودش قرائت می کند, شنونده آن را غیر از قرائت اصلی می پندارد این نوع تفاوت ,اختلاف قرائت به حساب نمی آید و مورد تایید رسول اللّه (ص ) نیز بوده است اختلاف لهجه همان است که روایت موثق از امام صادق (ع ) می فرماید:. ((ان الرجل الاعجمی من امتی لیقرا القرآن بعجمیته فترفعه الملائکه علی عربیته )) ((240)) , ((افرادی از امت من قرآن را